CHƯƠNG 1. Những vị khách không mời

Chapter ICHƯƠNG 1
AN UNEXPECTED PARTYNhững vị khách không mời
In a hole in the ground there lived a hobbit.Thuở nọ, có một Hobbit(1) sống trong “lỗ” nhà mình dưới lòng đất.
Not a nasty, dirty, wet hole, filled with the ends of worms and an oozy smell, nor yet a dry, bare, sandy hole with nothing in it to sit down on or to eat: it was a hobbit-hole, and that means comfort. Bạn chớ nghĩ đó là một cái “lỗ” bẩn thỉu và ẩm thấp, nơi đuôi giun và rễ cây thò ra từ bốn phía, bốc mùi khó ngửi. Mà đó cũng chẳng phải một “lỗ” trong vùng cát khô, nơi không có gì ăn được và cũng chẳng ăn được thứ gì. Không, “lỗ” của chúng ta là một lỗ Hobbit, và điều đó có nghĩa là no đủ.
It had a perfectly round door like a porthole, painted green, with a shiny yellow brass knob in the exact middle.Nó khởi đầu từ một cánh cửa rất tròn, giống lỗ mạn thuyền, được sơn màu xanh lá, với tay nắm đồng sáng lấp lánh ở giữa.
The door opened on to a tube-shaped hall like a tunnel: a very comfortable tunnel without smoke, with panelled walls, and floors tiled and carpeted, provided with polished chairs, and lots and lots of pegs for hats and coats Cửa mở vào trong, thẳng tới một hành lang dài, gần giống như một đường hầm xe lửa ngày nay. Nhưng đường hầm này không có khói, cũng chẳng có bụi, lại rất ấm cúng: tường được lát gỗ tấm, sàn lát gạch và có thảm phủ trên; dọc theo tường là những ghế gỗ bóng xếp hàng, khắp nơi đóng đầy mắc áo để treo mũ và áo khoác
—the hobbit was fond of visitors.–  dân Hobbit vốn rất hiếu khách.
The tunnel wound on and on, going fairly but not quite straight into the side of the hill—The Hill, as all the people for many miles round called it— Đường hầm này cứ kéo dài, kéo dài mãi xuống dưới, nhưng chưa đến tâm của Vùng Đồi, như dân nhiều dặm quanh đây quen gọi.
and many little round doors opened out of it, first on one side and then on another. Dọc hai bên đường hầm có nhiều, rất nhiều những cửa tròn, cái này kế tiếp cái kia.
No going upstairs for the hobbit: bedrooms, bathrooms, cellars, pantries (lots of these), wardrobes (he had whole rooms devoted to clothes), kitchens, dining-rooms, all were on the same floor, and indeed on the same passage. Hobbit không ưa cầu thang: tất tật nào phòng ngủ, phòng tắm, nào kho chứa đồ (cả dãy kho chứa đồ), phòng chứa quần áo (hobbit dành hẳn vài phòng để giữ quần áo), nào nhà bếp và nhà tắm, đều nằm gọn ở một tầng, nói cho đúng thì cùng nằm trong hành lang trên cả.
The best rooms were all on the left-hand side (going in), for these were the only ones to have windows, deep-set round windows looking over his garden, and meadows beyond, sloping down to the river. Những phòng tốt nhất nằm bên tay trái, và chỉ riêng những phòng này có cửa sổ bên trong – những cửa sổ sâu, hình tròn, nhìn ra vườn và những trảng cỏ xanh chạy dài xuống mé sông.
This hobbit was a very well-to-do hobbit, and his name was Baggins.Gã Hobbit của chúng ta là một Hobbit “con nhà lành” thuộc họ Baggins.
The Bagginses had lived in the neighbourhood of The Hill for time out of mind, and people considered them very respectable, Nhà Baggins đã sống ở vùng ven Đồi từ thuở nảo thuở nào tới giờ và luôn được coi như một gia đình danh giá.
not only because most of them were rich, but also because they never had any adventures or did anything unexpected: Phần vì đa số họ giàu có, phần vì họ chưa từng rơi vào những cảnh éo le hay chơi trò lập dị.
you could tell what a Baggins would say on any question without the bother of asking him. Không hỏi, bạn cũng biết trước dân họ Baggins sẽ đáp những gì.
This is a story of how a Baggins had an adventure, and found himself doing and saying things altogether unexpected.Nhưng tôi sẽ kể bạn nghe chuyện về một gã trong họ Baggins, người cuối cùng cũng đã bị cuốn vào một cuộc phiêu lưu, hắn đã miệng nói tay làm những việc khó ngờ.
He may have lost the neighbours’ respect, but he gained—well, you will see whether he gained anything in the end. Có thể hắn sẽ mất đi sự kính trọng của xóm giềng, nhưng bù lại hắn lại có đủ… À vâng, tự bạn sẽ thấy kết cục hắn có được gì chăng.
The mother of our particular hobbit—what is a hobbit? I suppose hobbits need some description nowadays, since they have become rare and shy of the Big People, as they call us.Mẹ của gã Hobbit này… Ồ, Hobbit là gì nhỉ? Có lẽ cũng nên kể chi tiết hơn về Hobbit, bởi trong thời của chúng ta, dân này đã thành của hiếm và luôn tránh mặt những Người Cao (họ gọi loài người chúng ta như vậy).
They are (or were) a little people, about half our height, and smaller than the bearded Dwarves. Tự thân Hobbit là một dân tộc thấp bé, khoảng phân nửa so với người thường, và thấp hơn người Dwarf lùn râu rậm.
Hobbits have no beards. Dân Hobbit không có lấy một sợi râu.
There is little or no magic about them, except the ordinary everyday sort which helps them to disappear quietly and quickly when large stupid folk like you and me come blundering along, making a noise like elephants which they can hear a mile off. Và nói chung cũng không có gì kì bí ở tộc người này, họa chăng là khả năng ẩn mình nhanh chóng và không tiếng động khi những kẻ thô lỗ, dạng như tôi hay bạn, dạo bước và dẫm đạp gây ầm ỹ, khiến dân Hobbit nghe rõ từ xa.
They are inclined to be fat in the stomach; they dress in bright colours (chiefly green and yellow); wear no shoes, because their feet grow natural leathery soles and thick warm brown hair like the stuff on their heads (which is curly); have long clever brown fingers, good-natured faces, and laugh deep fruity laughs (especially after dinner, which they have twice a day when they can get it). Dân Hobbit dễ mập bụng; họ ăn mặc sặc sỡ, thường khoái màu vàng và xanh lá; Hobbit không đi giầy, bởi trời sinh Hobbit ra dưới chân đã có một lớp da cứng và một lớp lông nâu mềm ấm phủ đầy trên mu chân, cùng loại với lông đầu (có điều lông trên đầu họ thường xoăn tít); Hobbit có những ngón tay nâu, dài và khéo léo, khuôn mặt dễ ưa và thường cười rất ngọt (nhất là sau bữa tối, mà họ vẫn ăn ngày tới hai lần nếu có dịp).
Now you know enough to go on with.Giờ bạn đã biết đủ về Hobbit và chúng ta có thể tiếp tục câu chuyện.
As I was saying, the mother of this hobbit—of Bilbo Baggins, that is—was the famous Belladonna Took, Như tôi đang kể, mẹ của gã Hobbit này – nghĩa là Bilbo Baggins – chính là Belladonna Took lừng danh.
one of the three remarkable daughters of the Old Took, head of the hobbits who lived across The Water, the small river that ran at the foot of The Hill. Bà là một trong ba người con gái đáng nể của Già Took, thủ lĩnh dân Hobbit Phía Bên Kia Sông – dòng sông nhỏ chảy dưới Đồi.
It was often said (in other families) that long ago one of the Took ancestors must have taken a fairy wife.Vẫn có lời đồn (trong các gia đình khác) là ngày xửa ngày xưa, một người trong dòng họ Took đã lấy vợ tiên.
That was, of course, absurd, but certainly there was still something not entirely hobbitlike about them, and once in a while members of the Took-clan would go and have adventures. Chuyện này dĩ nhiên là hoang đường, nhưng cho tới giờ trong dòng họ Took vẫn có chút gì đó không hoàn toàn Hobbit: lúc này hay lúc khác, một người nào đó trong dòng họ Took lại ra đi để tìm kiếm những cuộc phiêu lưu.
They discreetly disappeared, and the family hushed it up; but the fact remained that the Tooks were not as respectable as the Bagginses, though they were undoubtedly richer. Hắn lặng lẽ biến mất và gia đình lại ra sức che đậy sự vụ này. Gì thì gì, họ Took vẫn không được coi trọng như họ Baggins, mặc dù rõ ràng là họ giàu hơn.
Not that Belladonna Took ever had any adventures after she became Mrs. Bungo Baggins.Sau khi lấy chồng, ông Bungo Baggins, xin bạn chớ nhầm rằng bà lại tham dự vào các cuộc tìm kiếm phiêu lưu.
Bungo, that was Bilbo’s father, built the most luxurious hobbit-hole for her (and partly with her money) that was to be found either under The Hill or over The Hill or across The Water, and there they remained to the end of their days. Được Bungo, cha của Bilbo – nhân vật chính của chúng ta, xây cho một “lỗ” Hobbit xịn nhất cả Trên Đồi lẫn Dưới Đồi, lẫn Phía BênKia Sông (một phần cũng dựa vào tiền của bà), hai người đã sống ở đó cho đến cuối đời.
Still it is probable that Bilbo, her only son, although he looked and behaved exactly like a second edition of his solid and comfortable father, got something a bit queer in his make-up from the Took side, something that only waited for a chance to come out. Nhưng Bilbo, con trai duy nhất của bà, dù mọi cử chỉ và hành động đều giống hệt như một bản sao của người cha yên phận và đáng kính, vẫn kế thừa chút gì trong dòng máu của họ nhà Took, một chút gì lạ lùng, và như chỉ chờ dịp để bộc lộ ra.
The chance never arrived, until Bilbo Baggins was grown up, being about fifty years old or so, and living in the beautiful hobbit-hole built by his father, which I have just described for you, until he had in fact apparently settled down immovably.Nhưng cơ hội đó vẫn chưa đến, cho tới khi Bilbo Baggins đã trưởng thành, tuổi đâu vào khoảng năm mươi(2). Gã vẫn sống trong cái “lỗ” Hobbit do cha dựng nên, cái lỗ tôi đã có dịp mô tả cặn kẽ ở đầu chương, và trông có vẻ đã “mọc rễ” trong cái “lỗ” đó.
By some curious chance one morning long ago in the quiet of the world, when there was less noise and more green, and the hobbits were still numerous and prosperous, and Bilbo Baggins was standing at his door after breakfast smoking an enormous long wooden pipe that reached nearly down to his woolly toes (neatly brushed)—Gandalf came by.Số phận đẩy đưa, vào một buổi sáng đẹp trời kia, khi vạn vật còn tĩnh lặng, khi chỉ có một chút tiếng ồn và biết bao màu xanh, và họ nhà Hobbit vẫn còn đông vô số và thịnh vượng, Bilbo đang đứng tựa cửa nhà sau bữa sáng, hút tẩu thuốc gỗ của mình, một tẩu thuốc thật dài, đến gần chấm bàn chân lông lá của gã (cần nói thêm là lông đã được chải kĩ) – Gandalf chợt dạo bước ngang qua.
Gandalf! If you had heard only a quarter of what I have heard about him, and I have only heard very little of all there is to hear, you would be prepared for any sort of remarkable tale.Gandalf chính thị! Nếu bạn chỉ nghe một phần tư những gì tôi được nghe về lão (mà tôi cũng chỉ biết chút xíu thôi) thì coi như bạn đã sẵn sàng để nghe những chuyện kì lạ nhất trần đời.
Tales and adventures sprouted up all over the place wherever he went, in the most extraordinary fashion. Những câu chuyện truyền miệng và các cuộc phiêu lưu mọc như nấm sau mưa tại mỗi nơi lão đi qua, thật kì dị lạ lùng.
He had not been down that way under The Hill for ages and ages, not since his friend the Old Took died, in fact, and the hobbits had almost forgotten what he looked like. Lão không đi trên con đường này đã bao kiếp người, từ cái thời mà Già Took bạn lão chết đi. Lâu đến nỗi nhiều Hobbit cũng không còn nhớ rõ hình dáng lão ra sao.
He had been away over The Hill and across The Water on businesses of his own since they were all small hobbit-boys and hobbit-girls. Lão đã biến mất tăm, lo việc riêng của mình, từ dạo ấy, dạo những Hobbit ngày nay còn là những nhóc con.
All that the unsuspecting Bilbo saw that morning was an old man with a staff.Và vào đúng buổi sáng ấy, Bilbo của chúng ta, cái gã vô tâm vô tính, chỉ thấy trước mặt mình là một lão già đang chống gậy.
He had a tall pointed blue hat, a long grey cloak, a silver scarf over which his long white beard hung down below his waist, and immense black boots. Lão đội chiếc mũ cao xanh thẫm, áo choàng xám dài, quàng khăn cổ màu bạc lấp lánh, đi một đôi ủng đen khổng lồ, còn bộ râu trắng xóa của lão dài tới dưới thắt lưng.
“Good Morning!” said Bilbo, and he meant it.“Buổi sáng thật tốt lành,” Bilbo buông một câu, ý gã muốn tán dương buổi sáng thật đẹp này:
The sun was shining, and the grass was very green.mặt trời chiếu rực rỡ và cỏ lên xanh ngắt.
But Gandalf looked at him from under long bushy eyebrows that stuck out further than the brim of his shady hat.Nhưng cái nhìn của Gandalf lại sắc lẻm dưới cặp lông mày dài rậm rạp, thò ra dưới vành mũ:
“What do you mean?” he said.“Anh muốn nói gì?” lão hỏi,
“Do you wish me a good morning, or mean that it is a good morning whether I want it or not; or that you feel good this morning; or that it is a morning to be good on?”“muốn chúc ta buổi sáng tốt lành à? Hay anh đang khẳng định hôm nay trời đẹp, dù ta có thấy vậy hay không cũng bất cần? Hay anh cho rằng vào buổi sáng nay, mọi việc cần tốt đẹp?”
“All of them at once,” said Bilbo.“Tôi ngụ ý tất cả,” Bilbo nói.
“And a very fine morning for a pipe of tobacco out of doors, into the bargain. “Sáng nay còn thật tuyệt để kéo vài hơi thuốc ngoài trời.
If you have a pipe about you, sit down and have a fill of mine! Nếu ông có mang theo tẩu, mời ngồi và dùng thử thuốc của tôi.
There’s no hurry, we have all the day before us!” Vội vã làm chi, cả ngày dài còn nguyên trước mặt.”
Then Bilbo sat down on a seat by his door, crossed his legs, and blew out a beautiful grey ring of smoke that sailed up into the air without breaking and floated away over The Hill.Bilbo ngồi xuống chiếc ghế nhỏ cạnh cửa, xếp chéo chân hút thuốc và bắt đầu thả những vòng khói xám tuyệt đẹp. Khói bốc lên cao, bay xa lên phía trên Đồi. “Tuyệt đẹp!” Gandalf nói.
“But I have no time to blow smoke-rings this morning. “Nhưng hôm nay ta không rảnh để thả khói đâu.
I am looking for someone to share in an adventure that I am arranging, and it’s very difficult to find anyone.” Ta cần tìm người tham dự vào một chuyến viễn du, nhưng tìm hắn xem ra cũng chẳng dễ dàng gì.”
“I should think so—in these parts! We are plain quiet folk and have no use for adventures.“Chứ sao nữa, ai lại đi tìm ở xứ này. Dân ở đây hiền lành, đơn giản, chúng tôi chả mơ gì những thứ phiêu lưu.
Nasty disturbing uncomfortable things! Make you late for dinner! I can’t think what anybody sees in them,” said our Mr. Ôi dà, chỉ toàn rắc rối, bất hạnh với trò đó thôi! Lại còn không được ăn đúng bữa nữa chứ.
Baggins, and stuck one thumb behind his braces, and blew out another even bigger smokering. Tôi chẳng hiểu sao người ta lại khoái được món này.” Ông bạn Bilbo của chúng ta nói vậy, đút thêm một ngón tay vào dây đeo quần, rồi thả thêm một vòng khói rõ lớn.
Then he took out his morning letters, and began to read, pretending to take no more notice of the old man.Gã rút tờ báo buổi sáng ra, chăm chú đọc, ra cái điều không để ý gì đến lão già nữa.
He had decided that he was not quite his sort, and wanted him to go away. Gã đã luận ra lão già không phải “người mình” và chỉ muốn lão biến đi cho rảnh nợ.
But the old man did not move. Nhưng lão già chẳng buồn động đậy.
He stood leaning on his stick and gazing at the hobbit without saying anything, till Bilbo got quite uncomfortable and even a little cross. Lão tựa người trên cây gậy chống và nhìn chăm chú vào gã Hobbit, nhìn mãi cho đến khi Bilbo thấy khó chịu và bắt đầu nóng mặt.
“Good morning!” he said at last.“Chúc ông buổi sáng tốt lành,” cuối cùng gã thốt ra.
“We don’t want any adventures here, thank you! You might try over The Hill or across The Water.” “Bọn dân tôi đây chả thiết phiêu lưu! Ông tìm người khác Phía Sau Đồi hay Phía Bên Kia Sông đi.”
By this he meant that the conversation was at an end.Gã muốn lão già hiểu là câu chuyện đã kết thúc.
“What a lot of things you do use Good morning for!” said Gandalf.“A, câu ‘chúc buổi sáng tốt lành’ của quý ngài đây đa nghĩa gớm,” Gandalf nói.
“Now you mean that you want to get rid of me, and that it won’t be good till I move off.” “Giờ thì anh muốn ta cuốn xéo khỏi đây, và buổi sáng sẽ chưa tốt lành cho tới khi ta mất dạng?”
“Not at all, not at all, my dear sir! Let me see, I don’t think I know your name?”“Không phải vậy, không phải vậy, thưa quý ngài. Xin lỗi, hình như tôi còn chưa hân hạnh được biết tên ngài.”
“Yes, yes, my dear sir—and I do know your name, Mr. Bilbo Baggins.“Hân hạnh, hân hạnh thay, thưa quý ngài. Còn ta thì biết anh, ông Bilbo Baggins ạ.
And you do know my name, though you don’t remember that I belong to it. Phần anh, dù có thể anh không còn nhớ, cũng đã từng biết tên ta.
I am Gandalf, and Gandalf means me! To think that I should have lived to be good-morninged by Belladonna Took’s son, as if I was selling buttons at the door!” Ta là Gandalf, còn Gandalf – chính thị là ta! Trời đất ạ, đã đến thời mà con trai của Belladonna Took cũng muốn đuổi ta đi bằng câu ‘buổi sáng tốt lành’, cứ như thể ta đang bán cúc áo dạo vậy.”
“Gandalf, Gandalf! Good gracious me! Not the wandering wizard that gave Old Took a pair of magic diamond studs that fastened themselves and never came undone till ordered?“Gandalf, trời cao đất dày ơi, chính là ngài Gandalf! Không lẽ ngài chính là Pháp Sư Viễn Du Gandalf đó ư, người đã cho ông ngoại ta, Già Took ấy, một cặp khuy cài kim cương huyền diệu, vẫn tự cài và chỉ cởi ra khi có lệnh ư?
Not the fellow who used to tell such wonderful tales at parties, about dragons and goblins and giants and the rescue of princesses and the unexpected luck of widows’ sons?Chính là người đã kể bao chuyện thần kỳ về lũ khổng lồ, bọn Goblin, lũ Rồng thiêng, về những nàng công chúa được giải thoát, về những may mắn bất ngờ của con trai người quả phụ ư?
Not the man that used to make such particularly excellent fireworks! I remember those! Old Took used to have them on Midsummer’s Eve.Chẳng phải chính người đã tổ chức bao đêm pháo hoa huyền diệu đó sao. Tôi vẫn còn nhớ mà. Già Took đã tổ chức những buổi pháo hoa vào đêm hạ chí.
Splendid! Ôi, thật tráng lệ.
They used to go up like great lilies and snapdragons and laburnums of fire and hang in the twilight all evening!” Pháo hoa nổ tung, nào hoa huệ lửa khổng lồ, nào hoa sư tử chói ngời, nào hoa kim tước, cứ sáng chói và lơ lửng suốt đêm.”
You will notice already that Mr. Baggins was not quite so prosy as he liked to believe, also that he was very fond of flowers.Bạn thấy đấy, Bilbo của chúng ta không đến nỗi thờ ơ như gã thường ra vẻ, và gã cũng rất yêu hoa đấy chứ.
“Dear me!” he went on.“Trời ạ,” gã tiếp tục,
“Not the Gandalf who was responsible for so many quiet lads and lasses going off into the Blue for mad adventures? Anything from climbing trees to visiting elves—or sailing in ships, sailing to other shores!“ông chính là Gandalf, người biết rõ hơn ai hết về bao gã trai, bao cô gái đã biến đi tới tận nẻo nào để tìm kiếm những cuộc phiêu lưu quỷ quái. Nào leo cây, nào tới thăm đám người Elf(3), rồi còn chèo thuyền đi đến những chốn nảo chốn nào ấy chứ.
Bless me, life used to be quite inter—I mean, you used to upset things badly in these parts once upon a time. Có trời chứng giám, thời đó hấp dẫn biết… Tôi muốn nói là thời đó ngài đã đảo tung mọi chuyện ở xứ này.
I beg your pardon, but I had no idea you were still in business.” Xin phép ngài, tôi không biết ngài vẫn còn đang hành sự.”
“Where else should I be?” said the wizard.“Thế ta còn biết làm gì nữa đây,” pháp sư hỏi.
“All the same I am pleased to find you remember something about me. “Dẫu sao cũng dễ chịu khi biết anh còn nhớ ta đôi chút.
You seem to remember my fireworks kindly, at any rate, and that is not without hope. Ít ra anh còn nhớ những buổi pháo hoa. Vậy là ta còn có cơ hi vọng ở đất này.
Indeed for your old grandfather Took’s sake, and for the sake of poor Belladonna, I will give you what you asked for.” Thôi được, vì Già Took, và vì Belladonna quá cố, ta sẽ cho anh những gì anh cầu xin.”
“I beg your pardon, I haven’t asked for anything!”“Xin phép ngài, nhưng tôi chưa hề cầu cạnh điều gì!”
“Yes, you have! Twice now. My pardon.“Có đấy anh bạn, tới hai lần lận – anh xin phép ta.
I give it you. Ta chấp thuận.
In fact I will go so far as to send you on this adventure. Và hơn thế nữa, ta sẽ cho anh tham dự vào cuộc phiêu lưu của ta.
Very amusing for me, very good for you—and profitable too, very likely, if you ever get over it.” Ta thấy thú vị đấy, còn anh sẽ được nhiều điều bổ ích. Có khi còn có lợi nữa, nếu anh theo được đến cùng.”
“Sorry! I don’t want any adventures, thank you. Not today. Good morning!“Xin lỗi ngài, nhưng sao tôi thấy không ưng, có lẽ để dịp khác vậy. Chúc mọi việc tốt lành.
But please come to tea—any time you like! Lúc nào rảnh, mời ngài ghé dùng trà.
Why not tomorrow? Come tomorrow! Good bye!” Cứ cho là vào ngày mai nhé. Mai mời ngài lại chơi. Tạm biệt.”
With that the hobbit turned and scuttled inside his round green door, and shut it as quickly as he dared, not to seem rude.Nói xong, gã Hobbit quay lưng, tìm cánh cửa tròn màu xanh và nhanh chóng đóng chặt lại, cố tỏ ra không thô lỗ.
Wizards after all are wizards. Gì thì gì, pháp sư cũng là pháp sư.
“What on earth did I ask him to tea for!” he said to himself, as he went to the pantry.“Có trời biết sao ta lại mời lão uống trà,” gã tự rủa trên đường xuống kho.
He had only just had breakfast, but he thought a cake or two and a drink of something would do him good after his fright. Thật ra Bilbo cũng mới xong bữa sáng, nhưng với cuộc trao đổi gay cấn vừa qua, gã nghĩ một hai chiếc bánh ngọt cộng thêm chút đồ uống sẽ giúp mình qua cơn sợ.
Gandalf in the meantime was still standing outside the door, and laughing long but quietly.Trong lúc đó Gandalf vẫn đứng lại bên cửa và cười ngả nghiêng trong im lặng.
After a while he stepped up, and with the spike on his staff scratched a queer sign on the hobbit’s beautiful green front-door. Sau một lát, lão lại gần và lấy đầu nhọn cây gậy chống khắc một dấu hiệu kì quặc lên cánh cửa xinh xắn màu xanh.
Then he strode away, just about the time when Bilbo was finishing his second cake and beginning to think that he had escaped adventures very well.Rồi lão bỏ đi, vừa đúng khi Bilbo ăn xong chiếc bánh thứ hai và đang tự khen thầm – cách mình thoát khỏi các cuộc phiêu lưu mới khéo léo làm sao.
The next day he had almost forgotten about Gandalf.Vào ngày kế tiếp gã tuồng như đã quên hẳn Gandalf.
He did not remember things very well, unless he put them down on his Engagement Tablet: like this: Gandalf Tea Wednesday. Trí nhớ của gã không được tốt. Thường khi, gã đã phải ghi lại trong sổ, đại loại như “Gandalf, thứ tư, uống trà.”
Yesterday he had been too flustered to do anything of the kind. Nhưng hôm qua gã quá hồi hộp nên chẳng viết lách gì.
Just before tea-time there came a tremendous ring on the front-door bell, and then he remembered!Ngay vào lúc gã chuẩn bị uống trà, chuông cửa chợt réo vang, và Bilbo sực nhớ ra mọi chuyện!
He rushed and put on the kettle, and put out another cup and saucer, and an extra cake or two, and ran to the door.Gã nhảy bổ vào bếp để đặt thêm ấm nước, nhặt thêm dĩa tách và một hai chiếc bánh ngọt, rồi hộc tốc ra mở cửa.
“I am so sorry to keep you waiting!” he was going to say, when he saw that it was not Gandalf at all. It was a dwarf with a blue beard tucked into a golden belt, and very bright eyes under his dark-green hood.Câu “xin lỗi vì bắt ngài chờ lâu” đã sẵn trên cửa miệng thì gã bỗng nhận ra đó không phải Gandalf, mà đó là một người dwalf lùn(4) với bộ râu xanh đút gọn trong dây thắt lưng vàng, mắt sáng lên dưới mũ trùm đầu xanh lá sậm.
As soon as the door was opened, he pushed inside, just as if he had been expected. Cửa vừa mở, lão lùn đã đẩy vào, như thể hắn đang được chờ đón tại đây.
He hung his hooded cloak on the nearest peg, and “Dwalin at your service!” he said with a low bow.Lão lùn cởi áo trùm ngoài, treo lên mắc gần nhất, rồi cúi đầu thật thấp, lão nói: “Dwalin xin được hầu ngài.”
“Bilbo Baggins at yours!” said the hobbit, too surprised to ask any questions for the moment.“Bilbo Baggins hân hạnh phục vụ ngài!” Gã Hobbit nói, ngạc nhiên đến mức lắp bắp.
When the silence that followed had become uncomfortable, he added: “I am just about to take tea; pray come and have some with me.” A little stiff perhaps, but he meant it kindly. Khi im lặng đã trở nên nặng nề, gã nói thêm: “Vừa hay lúc tôi uống trà, xin mời ngài quá bộ và dùng với tôi một chén.” Kể cũng hơi kiểu cách, nhưng gã quả có hảo ý.
And what would you do, if an uninvited dwarf came and hung his things up in your hall without a word of explanation? Mà thực ra, liệu bạn biết làm gì, nếu có một lão lùn Dwarf đến nhà và tự tiện treo đồ trong phòng khách, không một lời giải thích?
They had not been at table long, in fact they had hardly reached the third cake, when there came another even louder ring at the bell.Họ chẳng ngồi nhâm nhi được bao lâu, vẫn chưa ăn được đến chiếc bánh thứ ba, chuông cửa lại réo lên, mà có phần còn to hơn trước.
“Excuse me!” said the hobbit, and off he went to the door.“Xin lỗi ngài,” gã Hobbit nói và chạy ra phía cửa trước.
“So you have got here at last!” That was what he was going to say to Gandalf this time.“Ấy, cuối cùng thì ngài cũng tới rồi!” gã đã nhẩm sẵn lời để nói với Gandalf.
But it was not Gandalf. Nhưng lại không phải Gandalf.
Instead there was a very old-looking dwarf on the step with a white beard and a scarlet hood; and he too hopped inside as soon as the door was open, just as if he had been invited. Thay vào đó là một lão lùn Dwarf, trông già nua với một bộ râu trắng và chiếc mũ đỏ thắm đang đứng trên bậc cửa. Lão nhảy bổ ngay vào nhà khi cửa chỉ vừa hé mở, tuồng như lão được mời đến vậy.
“I see they have begun to arrive already,” he said when he caught sight of Dwalin’s green hood hanging up.“Ta thấy quân ta đã bắt đầu tụ tập ở đây rồi,” lão nói khi thấy chiếc mũ trùm của Dwalin treo trên vách.
He hung his red one next to it, and “Balin at your service!” he said with his hand on his breast. Lão móc mũ của mình lên cạnh đó rồi xếp tay ngang trước ngực, lão nói: “Balin xin được hầu ngài.”
“Thank you!” said Bilbo with a gasp.“Cám ơn lão,” Bilbo nói, ngạc nhiên cùng cực.
It was not the correct thing to say, but they have begun to arrive had flustered him badly. Dĩ nhiên gã đáp không đúng cách lắm, nhưng câu “quân ta tụ tập” đã làm gã choáng hết người.
He liked visitors, but he liked to know them before they arrived, and he preferred to ask them himself. Gã là dạng người mến khách, nhưng gã muốn biết rõ khách của mình trước khi họ đến, và gã muốn tự mời họ cơ.
He had a horrible thought that the cakes might run short, and then he—as the host: he knew his duty and stuck to it however painful—he might have to go without. Trong đầu gã thoáng qua một tia sợ hãi, nhỡ bánh ngọt trong nhà không đủ thì sao – và khi đó chính gã (bởi gã biết rõ bổn phận của chủ nhà) sẽ phải nhịn món bánh ngọt thôi.
“Come along in, and have some tea!” he managed to say after taking a deep breath.“Lão vào đi, ta cùng uống trà nhé,” mãi gã mới thốt ra lời, sau khi đã hít thở thật sâu.
“A little beer would suit me better, if it is all the same to you, my good sir,” said Balin with the white beard.“Ta thì ưa một vại bia hơn, dĩ nhiên nếu ông bạn có sẵn,” Balin râu bạc nói, “nhưng ta cũng không từ chối một hai chiếc bánh ngọt rắc nho khô, nếu không phiền quá.”
“But I don’t mind some cake—seed-cake, if you have any.”“Nhà có sẵn mà!” Bilbo thốt ra, ngạc nhiên với chính mình.
“Lots!” Bilbo found himself answering, to his own surprise; and he found himself scuttling off, too, to the cellar to fill a pint beer-mug, and then to a pantry to fetch two beautiful round seed-cakes which he had baked that afternoon for his after-supper morsel. Gã còn tự ngạc nhiên hơn khi thấy mình chạy bay xuống hầm, đổ đầy vại bia, nhặt thêm hai chiếc bánh ngọt phủ nho khô ngon tuyệt (được nướng riêng cho gã dùng “sau bữa tối”) rồi hối hả chạy lên.
When he got back Balin and Dwalin were talking at the table like old friends (as a matter of fact they were brothers).Trong phòng ăn, Balin và Dwalin đang ngồi sau bàn trò chuyện như đôi bạn cũ (thực ra thì họ là anh em).
Bilbo plumped down the beer and the cake in front of them, when loud came a ring at the bell again, and then another ring. Bilbo chỉ vừa kịp đặt vại bia và chiếc bánh xuống bàn thì chuông cửa lại réo lên, rồi lại réo thêm lần nữa.
“Gandalf for certain this time,” he thought as he puffed along the passage.“Ôi, Gandalf chứ không sai,” Bilbo nghĩ khi phóng qua hành lang.
But it was not. Vẫn không phải!
It was two more dwarves, both with blue hoods, silver belts, and yellow beards; and each of them carried a bag of tools and a spade.Lại hai lão lùn nữa xuất hiện, cả hai đội mũ trùm xanh nước biển, thắt lưng bạc và râu vàng. Hai lão đều mang theo một bị đồ nghề, có kèm cả xẻng.
In they hopped, as soon as the door began to open—Bilbo was hardly surprised at all. Họ cũng đều khéo léo chui tọt vào nhà khi cửa vừa hé mở – Bilbo giờ cũng chẳng buồn ngạc nhiên.
“What can I do for you, my dwarves?” he said.“Tôi giúp được gì đây, các bạn lùn Dwarf?” Bilbo nói.
“Kili at your service!” said the one. “Kili sẵn lòng hầu ngài,” một lão lùn nói.
“And Fili!” added the other; and they both swept off their blue hoods and bowed. “Fili cũng vậy,” lão thứ hai nối lời; rồi cả hai cởi mũ trùm và treo lên móc.
“At yours and your family’s!” replied Bilbo, remembering his manners this time.“Hân hạnh được phục vụ quý ngài đây và gia đình,” Bilbo đáp, lần này đã nhớ ra phép lịch sự hàng ngày.
“Dwalin and Balin here already, I see,” said Kili.“Tôi thấy Dwalin và Balin đã có mặt,” Fili nhận xét.
“Let us join the throng!” “Nhập hội thôi.”
“Throng!” thought Mr. Baggins. “I don’t like the sound of that.“Hội à,” gã Bilbo nghĩ, “mình không thích từ này chút nào.
I really must sit down for a minute and collect my wits, and have a drink.” He had only just had a sip—in the corner, while the four dwarves sat round the table, and talked about mines and gold and troubles with the goblins, and the depredations of dragons, and lots of other things which he did not understand, Ngồi một lát nào, thử cố nghĩ xem, chà, ta phải uống thêm một chút gì.” Gã thu mình trong góc nhà và làm một hớp – còn bộ tứ người lùn kia thì đang luyên thuyên hết chuyện đào mỏ, chuyện tìm vàng đến những rắc rối với bọn Goblin(5) tàn độc, rồi những trò tởm lợm của bọn Rồng, rồi những gì gì nữa mà Bilbo không hiểu.
and did not want to, for they sounded much too adventurous—when, ding-dong-a-ling-dang, his bell rang again, as if some naughty little hobbit-boy was trying to pull the handle off. Bilbo cũng chẳng muốn hiểu; tất cả những chuyện này đều bốc mùi phiêu lưu mạo hiểm. Ring-ring-ring-ring, chuông cửa lại réo lên, kêu váng óc như thể bị một thằng nhóc Hobbit kéo giật ra.
“Someone at the door!” he said, blinking.“Còn ai tới nữa đây?” Bilbo nói, mắt hấp háy.
“Some four, I should say by the sound,” said Fili. “Besides, we saw them coming along behind us in the distance.” “Chắc khoảng bốn người nữa tới, nghe tiếng chuông thì biết,” Fili đáp, “bọn tôi còn thấy nhiều người đi phía đằng sau.”
The poor little hobbit sat down in the hall and put his head in his hands, and wondered what had happened, and what was going to happen, and whether they would all stay to supper.Gã Hobbit bé nhỏ tội nghiệp ngồi thụp xuống trong phòng, tay ôm đầu tự vấn – không biết đã xảy ra thứ gì đây, và rồi còn trò gì nữa? Chẳng lẽ đám người này còn ở lại đến bữa tối sao?
Then the bell rang again louder than ever, and he had to run to the door.Chuông cửa lại réo thêm lần nữa, và gã phải ra mở cửa.
It was not four after all, it was five. Không phải bốn mà là năm lão lùn xuất hiện.
Another dwarf had come along while he was wondering in the hall. Một lão khác đã tới nơi trong lúc Bilbo lúng túng ở hành lang.
He had hardly turned the knob, before they were all inside, bowing and saying “at your service” one after another. Gã vừa mở hé cửa là cả đám đã ùa vào, rồi hàng tràng “hân hạnh,” và những lần cúi chào kiểu cách được tuôn ra.
Dori, Nori, Ori, Oin, and Gloin were their names; and very soon two purple hoods, a grey hood, a brown hood, and a white hood were hanging on the pegs, and off they marched with their broad hands stuck in their gold and silver belts to join the others. Dori, Ori, Nori, Óin và Glóin là tên của các vị khách mới. Chẳng mấy chốc, trên móc mũ xuất hiện thêm hai mũ tím, một mũ xám, một mũ nâu và một mũ trắng; còn đám người lùn xọc bàn tay to tướng của mình vào những chiếc thắt lưng vàng, tiến thẳng vào phòng ăn.
Already it had almost become a throng. Trông đã ra dáng một hội vui vẻ.
Some called for ale, and some for porter, and one for coffee, and all of them for cakes; so the hobbit was kept very busy for a while. Kẻ gọi bia, người khác muốn bia đen, kẻ nọ lại muốn cà phê cơ, nhưng tất cả, không loại trừ một ai, đều khoái món bánh ngọt rắc nho khô. Gã Hobbit phải luôn chân luôn tay dọn bàn trong một lúc.
A big jug of coffee had just been set in the hearth, the seed-cakes were gone, and the dwarves were starting on a round of buttered scones, when there came—a loud knock.Và khi ấm cà phê lớn được đặt lên lò, lúc các gã lùn đã giải quyết xong món bánh ngọt và đang chuyển sang món bánh trứng với bơ thì có tiếng đập ầm ỹ.
Not a ring, but a hard rat-tat on the hobbit’s beautiful green door. Không phải tiếng chuông, mà là một chuỗi “thình thịch” phát ra từ cánh cửa xinh đẹp màu xanh.
Somebody was banging with a stick! Có kẻ nào đang đập gậy rầm rầm vào đó.
Bilbo rushed along the passage, very angry, and altogether bewildered and bewuthered—this was the most awkward Wednesday he ever remembered.Bilbo nhào ra hành lang, vừa tức giận vừa hoang mang, mệt mỏi.
He pulled open the door with a jerk, and they all fell in, one on top of the other. Gã giật tung cánh cửa, và một bọn người ngã bổ vào trong, người nọ đè lên người kia.
More dwarves, four more! And there was Gandalf behind, leaning on his staff and laughing. Lại thêm đám lùn nữa, bốn mạng! Lại còn Gandalf đang đứng tựa lên gậy chống và cười nữa kìa.
He had made quite a dent on the beautiful door; he had also, by the way, knocked out the secret mark that he had put there the morning before. Lão đã dùng gậy chọc sứt cánh cửa xinh đẹp; nhân đó, lão cũng đã xóa đi dấu hiệu được ghi lại trên cửa sáng qua.
“Carefully! Carefully!” he said.“Cẩn thận nào, cẩn thận chút đi,” lão nói.
“It is not like you, Bilbo, to keep friends waiting on the mat, and then open the door like a pop-gun! “Trông không giống kiểu của anh tí nào, Bilbo ạ. Ai lại để khách đứng ngoài cửa, rồi lại giật cửa như súng nổ thế.
Let me introduce Bifur, Bofur, Bombur, and especially Thorin!” Cho phép ta giới thiệu: Bilfur, Bofur, Bombur và một nhân vật đặc biệt – Thorin!”
“At your service!” said Bifur, Bofur, and Bombur standing in a row.“Hân hạnh được phục vụ ngài,” Bilfur, Bofur, Bombur đã xếp thành hàng nói.
Then they hung up two yellow hoods and a pale green one; and also a sky-blue one with a long silver tassel. Ngay đó, họ treo lên thêm hai mũ trùm màu vàng, một mũ xanh lá cây nhạt và một mũ nửa xanh da trời với chỏm dài bằng bạc.
This last belonged to Thorin, an enormously important dwarf, in fact no other than the great Thorin Oakenshield himself, who was not at all pleased at falling flat on Bilbo’s mat with Bifur, Bofur, and Bombur on top of him. Chiếc mũ cuối này là của Thorin, một gã lùn Dwarf quan trọng hết mực. Chẳng phải ai khác, đó chính là Thorin Khiên Sồi(6), người hoàn toàn không hài lòng về việc phải ngã bổ chửng trên nền nhà của Bilbo, bị Bilfur, Bofur và Bombur nằm đè cả phía trên.
For one thing Bombur was immensely fat and heavy. (trong số đó, cần nói rõ là gã Bombur vừa mập lại vừa to khủng khiếp).
Thorin indeed was very haughty, and said nothing about service; but poor Mr. Baggins said he was sorry so many times, that at last he grunted “pray don’t mention it,” and stopped frowning. Vậy nên thoạt đầu Thorin tỏ ra khá cao ngạo và chẳng đề cập gì đến chuyện “phục vụ.” Chỉ sau khi Bilbo đáng thương của chúng ta xin lỗi tới vài lần, Thorin mới thốt ra “Bỏ qua đi!” và thôi không cau có nữa.
“Now we are all here!” said Gandalf, looking at the row of thirteen hoods—the best detachable party hoods—and his own hat hanging on the pegs.“Đông đủ cả rồi nhé” – Gandalf nói, mắt nhìn theo dãy mười ba chiếc mũ trùm treo thành dãy trên tường – những chiếc mũ đẹp nhất chuyên dùng đi dự tiệc, và cả chiếc mũ của chính lão.
“Quite a merry gathering! I hope there is something left for the late-comers to eat and drink! What’s that? Tea! No thank you! “Hội hè vui quá nhỉ! Hi vọng là những kẻ chậm chân cũng kiếm được chút gì lót dạ? Các vị có gì đây? Trà à? Tôi xin kiếu.
A little red wine, I think for me.” Chút vang đỏ chắc hợp với tôi hơn.”
“And for me,” said Thorin.“Tôi cũng vậy,” Thorin tiếp lời.
“And raspberry jam and apple-tart,” said Bifur.“Cho thêm mứt dâu đất và bánh nhân táo nhé,” Bilfur nói.
“And mince-pies and cheese,” said Bofur.“Còn tôi muốn bánh nhân thịt và ít phó mát,” Bofur bổ sung.
“And pork-pie and salad,” said Bombur.“Bánh rán nhân thịt lợn và rau trộn,” Bombur thêm vào.
“And more cakes—and ale—and coffee, if you don’t mind,” called the other dwarves through the door.“Ấy, nhớ lấy thêm cho bọn này bánh ngọt, bia và cà phê, nếu ông bạn còn có sẵn,” đám còn lại gào lên.
“Put on a few eggs, there’s a good fellow!” Gandalf called after him, as the hobbit stumped off to the pantries.“Chiên thêm vài quả trứng nữa nhé, anh bạn tốt bụng,” Gandalf nói đuổi theo khi gã Hobbit đã lê bước vào kho.
“And just bring out the cold chicken and pickles!” “Nhớ mang thêm một con gà ướp lạnh và ít dưa chuột muối.”
“Seems to know as much about the inside of my larders as I do myself!” thought Mr. Baggins, who was feeling positively flummoxed, and was beginning to wonder whether a most wretched adventure had not come right into his house.“Rõ là lão thuộc kho đồ chẳng kém gì ta” – “ngài” Baggins lẩm bẩm. Gã đã hoàn toàn rối trí và bắt đầu thấy hãi, không biết đây có phải là “một cuộc phiêu lưu quỷ quái” thình lình rơi xuống đầu gã hay chăng.
By the time he had got all the bottles and dishes and knives and forks and glasses and plates and spoons and things piled up on big trays, he was getting very hot, and red in the face, and annoyed. Khi đã gom đủ những chai đồ uống, những món đồ ăn, rồi đĩa chén, thìa dĩa, tất cả được dồn lên những khay lớn làm thành một đống lù lù khủng khiếp. Người đầm đìa mồ hôi, mặt nóng bừng, và gã thấy muốn nổi khùng.
“Confusticate and bebother these dwarves!” he said aloud.“Cầu cho chúng mày ăn đến tắc thở, cái bọn lùn Dwarf này.” Gã nói thành tiếng.
“Why don’t they come and lend a hand?” “Sao chẳng có đứa nào đến giúp đỡ một tay.”
Lo and behold! there stood Balin and Dwalin at the door of the kitchen, and Fili and Kili behind them, and before he could say knife they had whisked the trays and a couple of small tables into the parlour and set out everything afresh.Thử nhìn lại xem! Balin và Dwalin đã vụt xuất hiện trên cửa bếp, cứ như mọc dưới đất lên vậy, còn sau họ là Fili và Kili. Bilbo còn chưa kịp thốt ra lời, cả đám đã xúm vào mấy khay đồ, dọn lên hai chiếc bàn và khiêng tất cả vào phòng ăn nhanh như một cơn lốc.
Gandalf sat at the head of the party with the thirteen dwarves all round:Gandalf chọn ghế chủ tiệc, còn mười ba gã lùn Dwarf ngồi xúm xít xung quanh.
and Bilbo sat on a stool at the fireside, nibbling at a biscuit (his appetite was quite taken away), and trying to look as if this was all perfectly ordinary and not in the least an adventure. Phần mình, Bilbo ngồi trên một chiếc ghế nhỏ bên lò sưởi, cố gặm một mẩu bánh mì khô (gã cũng chẳng còn lòng dạ nào mà ăn uống nữa); gã tỏ vẻ chẳng có gì quan trọng xảy ra, và dĩ nhiên là chẳng dây dính gì đến trò “phiêu lưu mạo hiểm.”
The dwarves ate and ate, and talked and talked, and time got on. Đám lùn vừa ngồi ăn, vừa trò chuyện mãi không thôi, còn thời gian thì cứ thế trôi đi.
At last they pushed their chairs back, and Bilbo made a move to collect the plates and glasses. Cuối cùng, cả đám cũng rời khỏi bàn ăn. Bilbo đứng dậy, chuẩn bị thu dọn mâm bát.
“I suppose you will all stay to supper?” he said in his politest unpressing tones.“Tôi hi vọng các bạn sẽ ở lại đến bữa tối chứ?” Bilbo hỏi bằng một giọng thoải mái và lịch thiệp nhất.
“Of course!” said Thorin.“Dĩ nhiên rồi,” Thorin đáp.
“And after. “Sau bữa tối bọn ta cũng còn ở lại.
We shan’t get through the business till late, and we must have some music first. Còn lâu mới bàn chuyện chính, vì còn phải hát hò chút đã.
Now to clear up!” Giờ thì dọn bàn!”
Thereupon the twelve dwarves—not Thorin, he was too important, and stayed talking to Gandalf—jumped to their feet, and made tall piles of all the things.Mười hai gã lùn kia đều nhảy bật lên khỏi ghế (trừ Thorin có thân phận cao quý vẫn đang tiếp tục trò chuyện cùng Gandalf), họ xếp chồng đĩa bẩn lên nhau, mọi thứ còn lại tống đè lên trên trốc.
Off they went, not waiting for trays, balancing columns of plates, each with a bottle on the top, with one hand, Rồi cả đám cùng nối đuôi nhau vào bếp, trên tay mỗi gã là cả một tòa tháp đĩa ngất ngư, điểm xuyết bằng đủ loại chai lọ.
while the hobbit ran after them almost squeaking with fright: Gã Hobbit đáng thương lẽo đẽo theo sau, lạnh người vì sợ:
“please be careful!” and “please, don’t trouble! I can manage.”“Ôi các bạn ơi, cẩn thận chút cho. Đừng mà, cứ để tôi làm!”
But the dwarves only started to sing:Thay lời đáp, cả đám lùn cùng hát:
Chip the glasses and crack the plates!Đập chén đi, nào ta đập đĩa đi
    Blunt the knives and bend the forks!Đập mẻ dao, đập cho cùn dĩa
That’s what Bilbo Baggins hates–Gã Bilbo chắc không ưa lắm đó,
    Smash the bottles and burn the corks!Đập sạch chai, đốt hết nút đi.
Cut the cloth and tread on the fat!Cắt hết vải và tha hồ bôi bẩn
    Pour the milk on the pantry floor!Đổ ngập sữa lên sàn nhà thôi
Leave the bones on the bedroom mat!Thêm mẩu xương trên giường phòng ngủ
    Splash the wine on every door!Tưới rượu vang lên mỗi cửa buồng.
Dump the crocks in a boiling bowl;Quẳng bình sành vào trong chậu rửa
    Pound them up with a thumping pole;Chọc cho lủng với gậy cời lò
And when you’ve finished, if any are whole,Nếu bạn làm rồi, vẫn có cái nguyên
    Send them down the hall to roll!Quẳng xuống sàn lăn đâu mặc xác.
That’s what Bilbo Baggins hates!Gã Bilbo chắc không ưa lắm đó Này,
So, carefully! carefully with the plates!nhẹ tay với đám đĩa thôi.
And of course they did none of these dreadful things,Tất nhiên là bọn họ không làm theo những lời tai quái đó.
and everything was cleaned and put away safe as quick as lightning, while the hobbit was turning round and round in the middle of the kitchen trying to see what they were doing. Mọi thứ đều được dọn sạch và xếp đặt an toàn, nhanh như chớp, trong lúc gã Hobbit đang xoay vòng trong bếp, cố dõi xem bọn họ đang diễn trò gì.
Then they went back, and found Thorin with his feet on the fender smoking a pipe. Sau đó cả bọn quay về phòng ăn, nơi Thorin đang gác chân lên bệ lò và điềm nhiên hút thuốc.
He was blowing the most enormous smoke-rings, and wherever he told one to go, it went—up the chimney, or behind the clock on the mantelpiece, or under the table, or round and round the ceiling; but wherever it went it was not quick enough to escape Gandalf. Lão thả ra những đám khói khổng lồ và hạ lệnh cho chúng bay khắp chỗ: cái lên ống khói lò, cái khác lên đồng hồ trên lò sưởi, rồi dưới bàn, lên sát trần, nơi chúng vẽ thành những vòng tròn khói. Nhưng dù Thorin thả khói khéo léo đến đâu, Gandalf vẫn tỏ ra thiện nghệ hơn.
Pop! he sent a smaller smoke-ring from his short clay-pipe straight through each one of Thorin’s. Pooh! Lão nhả ra một vòng khói nhỏ hơn từ chiếc tẩu đất nung, vòng khói của lão chui lần lượt qua từng vòng khói của Thorin.
Then Gandalf’s smoke-ring would go green and come back to hover over the wizard’s head. Sau đó vòng khói của Gandalf biến qua màu xanh, quay lại trên đầu lão và lơ lửng ở đó.
He had a cloud of them about him already, and in the dim light it made him look strange and sorcerous. Những vòng khói lão thả ra đã tụ lại thành một đám mây nhỏ. Trong ánh sáng nhập nhoạng của căn phòng, vẻ ngoài của Gandalf trông thật bí hiểm và ma quái.
Bilbo stood still and watched—he loved smoke-rings—and then he blushed to think how proud he had been yesterday morning of the smoke-rings he had sent up the wind over The Hill. Bilbo ngẩn người đứng ngắm; bản thân gã cũng ưa thả khói và giờ đang đỏ mặt xấu hổ khi nghĩ lại cảnh thả khói lên Đồi bữa trước.
“Now for some music!” said Thorin. “Bring out the instruments!”“Nào, giờ đến lúc khởi nhạc rồi, mang nhạc cụ lại đây!” Thorin nói.
Kili and Fili rushed for their bags and brought back little fiddles; Dori, Nori, and Ori brought out flutes from somewhere inside their coats; Bombur produced a drum from the hall; Bifur and Bofur went out too, and came back with clarinets that they had left among the walking-sticks.Kili và Fili móc ra hai cây vĩ cầm từ trong bị, Ori, Dori và Nori rút ra những cây sáo giấu đâu dưới áo khoác ngoài; Bombur tha vào một cái trống từ phòng khách; Bifur và Bofur cũng ra phòng ngoài và mang vào mấy cây đàn clarinet vẫn để lẫn trong đống gậy đi đường.
Dwalin and Balin said: “Excuse me, I left mine in the porch!” “Just bring mine in with you!” said Thorin. Dwalin và Balin thì đồng thanh nói: “Xin lỗi, bọn tôi để đồ ở ngoài hiên!” “Mang luôn đồ của ta vào nhé!” Thorin nhắc.
They came back with viols as big as themselves, and with Thorin’s harp wrapped in a green cloth.Hai gã lùn mang theo vào những cây viola cao bằng người cùng cây đàn hạc của Thorin được bọc trong tấm vải xanh: cây đàn hạc làm toàn bằng vàng và tuyệt đẹp.
It was a beautiful golden harp, and when Thorin struck it the music began all at once, so sudden and sweet that Và khi Thorin vuốt lên dây đàn, cả bọn cùng bắt đầu chơi; một thứ âm nhạc lạ thường, ngọt ngào và đầy giai điệu tuôn chảy.
Bilbo forgot everything else, and was swept away into dark lands under strange moons, far over The Water and very far from his hobbit-hole under The Hill. Bilbo lãng quên mọi sự, thả hồn mình đến những bến bờ xa, mãi đâu Phía Bên Kia Sông, xa tít khỏi cái lỗ Hobbit phía Dưới Đồi, nơi mặt trăng trên bầu trời kỳ lạ như một vì tinh tú khác.
The dark came into the room from the little window that opened in the side of The Hill; the firelight flickered—it was April—and still they played on, while the shadow of Gandalf’s beard wagged against the wall. Qua ô cửa sổ hướng ra Đồi, bóng tối đã len vào phòng, lửa trong lò (vẫn đang tiết tháng Tư) đã bắt đầu lụi mà đám lùn Dwarf vẫn chơi, chơi mãi, trong khi bóng bộ râu của Gandalf nhảy múa trên tường.
The dark filled all the room, and the fire died down, and the shadows were lost, and still they played on.Bóng đêm đã tràn ngập căn phòng, lửa đã tắt và những hình người cũng không còn trông rõ, nhưng đám lùn vẫn tiếp tục chơi.
And suddenly first one and then another began to sing as they played, deep-throated singing of the dwarves in the deep places of their ancient homes; Đột ngột một gã, rồi tiếp sau là gã thứ hai cùng cất lên bài hát sâu lắng của người Dwarf, bài hát xưa đã từng vang lên trong những ngôi nhà cổ kính tại những vùng đất sâu thẳm của họ.
and this is like a fragment of their song, if it can be like their song without their music. Hãy lắng nghe một đoạn của bài hát đó, nếu những lời thơ không có nhạc có thể coi là bài hát:
Far over the misty mountains coldSau dãy núi xa mịt mờ kia
To dungeons deep and caverns oldDưới đáy sâu những hang động cổ
We must away ere break of dayTrước bình minh chúng ta gắng sức
To seek the pale enchanted gold.Tìm cho ra kho báu người xưa.
The dwarves of yore made mighty spells,Những người lùn thời xưa huyền thoại
While hammers fell like ringing bellsNghề rèn tinh xảo nhất trần gian;
In places deep, where dark things sleep,Sau dãy núi xa mịt mờ kia
In hollow halls beneath the fells.Cho đức Vua, cho chúa người Elf
For ancient king and elvish lordĐập búa mau lên nào bạn hỡi
There many a gleaming golden hoardCho ánh dương giúp ta soi tỏ
They shaped and wrought, and light they caughtTỏa hào quang trên chuôi kiếm mới rèn.
To hide in gems on hilt of sword.Trên hộ tâm bạc họ đang đeo
On silver necklaces they strungTrên vương miện vì sao tỏa sáng,
The flowering stars, on crowns they hungTrên xích vàng đang mang quanh cổ
The dragon-fire, in twisted wire
They meshed the light of moon and sun.
Far over the misty mountains cold
To dungeons deep and caverns old
We must away, ere break of day,
To claim our long-forgotten gold.Nhật nguyệt cùng lấp lánh sáng ngời.
Goblets they carved there for themselvesCúp kia ta tạc cho vui thú
And harps of gold; where no man delvesĐàn hạc vàng ròng có ai hay
There lay they long, and many a songTất thảy nằm đây cùng tắt tiếng
Was sung unheard by men or elves.Nào ai nghe thấu tiếng cầm ca.
The pines were roaring on the height,Thông mọc vút cao, gió thét gào
The winds were moaning in the night.
The fire was red, it flaming spread;
The trees like torches blazed with light.Lửa bùng đỏ, cây như đuốc sáng
The bells were ringing in the daleChuông đổ dồn trên khắp xứ Dale
And men looked up with faces pale;Người người dậy, mặt kinh hoàng hãi sợ
The dragon’s ire more fierce than fire Cơn giận Rồng thiêng hung tợn vô ngần
Laid low their towers and houses frail.Tháp canh sụp, và nhà nhà bùng cháy
The mountain smoked beneath the moon;Núi cao kia ngập khói dưới ánh trăng.
The dwarves, they heard the tramp of doom.Người Dwarf nghe tiếng gọi của
They fled their hall to dying fallTử Thần Lao ra cửa và sa chân nơi tử địa.
Beneath his feet, beneath the moon.Dưới móng Rồng, Dưới ánh trăng khuya.
Far over the misty mountains grimSau dãy núi xa mịt mờ kia
To dungeons deep and caverns dimDưới đáy sâu những hang động cổ
We must away, ere break of day, Trước bình minh chúng ta gắng sức
To win our harps and gold from him!Đoạt cho được kho báu của tiền nhân.
As they sang the hobbit felt the love of beautiful things made by hands and by cunning and by magic moving through him, a fierce and a jealous love, the desire of the hearts of dwarves.Nghe bài hát của những người lùn Dwarf, gã Hobbit nhận thấy một tình yêu vừa nảy mầm trong gã, tình yêu đối với những đồ vật thần kỳ, được chế tạo bởi phép thuật và những bàn tay khéo léo; một tình yêu ích kỉ và đầy ghen tuông, thứ ham muốn mãnh liệt vẫn sống trong tim mỗi người lùn Dwarf.
Then something Tookish woke up inside him, and he wished to go and see the great mountains, and hear the pine-trees and the waterfalls, and explore the caves, and wear a sword instead of a walking-stick. Gã cũng cảm thấy một ham muốn xa lạ đang thức dậy, ham muốn được đi và thấy những rặng núi mờ xa, được nghe rừng thông xào xạc, nghe thác đổ; được khám phá những hang động sâu thẳm, được đeo kiếm thay vì mang gậy chống.
He looked out of the window.Gã nhìn qua ô cửa.
The stars were out in a dark sky above the trees. Bầu trời đen thẫm, những vì sao đang lấp lánh bên trên những hàng cây.
He thought of the jewels of the dwarves shining in dark caverns. Gã nghĩ về kho báu của những người lùn, cũng đang lấp lánh dưới những hang ngầm.
Suddenly in the wood beyond The Water a flame leapt up—probably somebody lighting a wood-fire—and he thought of plundering dragons settling on his quiet Hill and kindling it all to flames. Thình lình gã thấy một ánh lửa vụt sáng phía sau đồi (có lẽ ai đó vừa nhóm củi), Bilbo như nhìn thấy những con Rồng kẻ cướp đang sà xuống ngọn Đồi thầm lặng của gã và tắm tất cả trong biển lửa.
He shuddered; and very quickly he was plain Mr. Baggins of Bag-End, Under-Hill, again. Gã rùng mình và nhanh chóng trở lại thành ngài Baggins xứ Bag End, Phía Dưới Đồi.
He got up trembling.Gã đứng dậy, toàn thân run rẩy.
He had less than half a mind to fetch the lamp, and more than half a mind to pretend to, and go and hide behind the beer-barrels in the cellar, and not come out again until all the dwarves had gone away. Gã lưỡng lự: mình nên đi lấy thêm cây đèn, hay giả bộ đi lấy rồi trốn chui đâu đó dưới đống thùng bia trong nhà hầm, cho tới khi đám lùn rời khỏi.
Suddenly he found that the music and the singing had stopped, and they were all looking at him with eyes shining in the dark. Nhưng ngay đó, gã nhận ra rằng lời ca và âm nhạc cũng đã tắt, tất cả các lão lùn đều nhìn gã chằm chằm, mắt của chúng sáng lên trong bóng tối.
“Where are you going?” said Thorin, in a tone that seemed to show that he guessed both halves of the hobbit’s mind.“Anh bạn muốn đi đâu vậy?” Thorin gọi hắn. Giọng lão cho thấy, lão đã đoán ra mọi suy tính của Bilbo.
“What about a little light?” said Bilbo apologetically.“Tôi mang đèn lên được không?” Bilbo rụt rè hỏi.
“We like the dark,” said all the dwarves. “Dark for dark business! There are many hours before dawn.”“Bọn ta ưa bóng tối này hơn,” cả đám lùn đồng thanh đáp, “những việc đen tối cần thực hiện trong bóng tối! Còn lâu trời mới rạng.”
“Of course!” said Bilbo, and sat down in a hurry.“À vâng, vâng, dĩ nhiên là vậy,” Bilbo nói và vội vã ngồi xuống.
He missed the stool and sat in the fender, knocking over the poker and shovel with a crash. Gã ngồi hụt ghế và đâm thẳng vào tấm chắn lò, hất tung cả thanh cời than lẫn xẻng.
“Hush!” said Gandalf. “Let Thorin speak!” And this is how Thorin began.“Suỵt,” Gandalf nói, “nghe Thorin nói nào!” Thorin đã bắt đầu:
“Gandalf, dwarves and Mr. Baggins! We are met together in the house of our friend and fellow conspirator, this most excellent and audacious hobbit—may the hair on his toes never fall out! all praise to his wine and ale!—”“Ngài Gandalf, các bạn lùn Dwarf và ông bạn Baggins! Chúng ta đã tới đây, trong nhà của bạn chúng ta, người Đồng Sự, người bạn Hobbit tuyệt vời và táo tợn – cầu trời cho lông đừng bao giờ rụng khỏi bàn chân bạn! Cầu cho rượu bia của bạn mãi say nồng!”
He paused for breath and for a polite remark from the hobbit, but the compliments were quite lost on poor Bilbo Baggins, who was wagging his mouth in protest at being called audacious and worst of all fellow conspirator, though no noise came out, he was so flummoxed.Lão dừng lời, cho phép gã Hobbit tội nghiệp cơ hội được hồi đáp theo lễ nghi, nhưng ông bạn Bilbo Baggins đáng thương không coi những lời trên như lời khen tụng. Gã nhắp môi, định phản bác lại câu “người Hobbit táo tợn” và còn quá thế nữa, “người đồng Sự” nhưng ruột gan cồn cào đến không nói nổi lên lời.
So Thorin went on: Bởi vậy, Thorin lại tiếp tục:
“We are met to discuss our plans, our ways, means, policy and devices.“Chúng ta tụ họp tại đây để bàn tính các kế hoạch của chúng ta, các phương thức và phương tiện hiện có, các mưu kế và hành động.
We shall soon before the break of day start on our long journey, a journey from which some of us, or perhaps all of us (except our friend and counsellor, the ingenious wizard Gandalf) may never return. Chỉ chút nữa thôi, ngay trước khi trời sáng, chúng ta sẽ khởi hành một chuyến đi xa, một chuyến viễn du mà một vài kẻ trong bọn ta, có khi là tất cả (dĩ nhiên là trừ người bạn, quân sư của chúng ta, pháp sư mưu trí Gandalf) đều không thấy ngày về.
It is a solemn moment. Đây là giây phút trọng đại.
Our object is, I take it, well known to us all. Mục tiêu của chúng ta, như tôi nghĩ, mọi người đều rõ cả.
To the estimable Mr. Baggins, and perhaps to one or two of the younger dwarves (I think I should be right in naming Kili and Fili, for instance), the exact situation at the moment may require a little brief explanation—” Riêng với ngài Baggins, và có lẽ cả một số anh em trẻ người Dwarf (tôi nghĩ đó là Kili và Fili), một đôi lời giải thích cũng là thỏa đáng.”
This was Thorin’s style.Phong cách của Thorin là vậy.
He was an important dwarf. Lão là một nhân vật quan trọng.
If he had been allowed, he would probably have gone on like this until he was out of breath, without telling any one there anything that was not known already. Nếu không kịp thời ngăn lão, lão có thể tiếp tục giọng đó cho tới khi đứt hơi mà chẳng thông báo được điều gì mới mẻ.
But he was rudely interrupted. Nhưng lão đã bị ngắt lời hết sức thô bạo.
Poor Bilbo couldn’t bear it any longer. Bilbo không thể chịu đựng thêm.
At may never return he began to feel a shriek coming up inside, and very soon it burst out like the whistle of an engine coming out of a tunnel. Khi nghe tới đoạn “không thấy ngày về”, gã Bilbo đáng thương cảm thấy một tiếng thét đã lấp đầy cổ họng, và tiếng thét đó cuối cùng đã buột ra một tiếng rít chói tai như còi tàu hỏa trước khi ra khỏi đường hầm.
All the dwarves sprang up, knocking over the table. Cả đám lùn đều nhảy dựng, lật đổ cả bàn ăn.
Gandalf struck a blue light on the end of his magic staff, and in its firework glare the poor little hobbit could be seen kneeling on the hearth-rug, shaking like a jelly that was melting. Một ngọn lửa xanh bùng cháy trên đầu cây gậy thần của Gandalf, và trong ánh sáng chập chờn, mọi người thấy gã Hobbit đang quỳ trước lò sưởi, toàn thân run như dẽ.
Then he fell flat on the floor, and kept on calling out “struck by lightning, struck by lightning!” over and over again; and that was all they could get out of him for a long time. Bỗng nhiên gã ngã sấp xuống sàn, miệng gào điên loạn: “Sét đánh tôi rồi, sét đánh chết tôi!”; và rồi cả đám chẳng moi được thêm lời nào từ gã.
So they took him and laid him out of the way on the drawing-room sofa with a drink at his elbow, and they went back to their dark business. Đám lùn khiêng gã đặt lên ghế dài ngoài phòng khách, để chút đồ uống trong tầm với và quay lại với những công việc “đen tối” của mình.
“Excitable little fellow,” said Gandalf, as they sat down again.“Ông bạn này dễ phấn khích quá,” Gandalf nói khi ai đã vào chỗ nấy.
“Gets funny queer fits, but he is one of the best, one of the best—as fierce as a dragon in a pinch.” “Thỉnh thoảng có những cử chỉ kì quặc, nhưng hắn là một trong những kẻ xuất sắc nhất đấy – hung dữ y như Rồng bị chẹt đuôi.”
If you have ever seen a dragon in a pinch, you will realize that this was only poetical exaggeration applied to any hobbit, even to Old Took’s great-grand-uncle Bullroarer, who was so huge (for a hobbit) that he could ride a horse.Nếu bạn đã có dịp thấy Rồng bị chẹt đuôi, bạn sẽ hiểu ngay đây rõ là phép phóng đại thôi. Thậm chí phóng đại quá lố so với bất kì dân Hobbit nào, kể cả với người anh họ cố nội Già Took với biệt danh Bò Rống, người khổng lồ trong số Hobbit, người đã từng cưỡi ngựa.
He charged the ranks of the goblins of Mount Gram in the Battle of the Green Fields, and knocked their king Golfimbul’s head clean off with a wooden club. Chính Bò Rống là người đã lao như cơn lốc vào giữa hàng quân bọn quỷ Goblin núi Gram trong trận chiến chiếm những Cánh Đồng Xanh, và chỉ bằng một chùy đập đã đánh bay đầu Vua Golfirnbul của chúng.
It sailed a hundred yards through the air and went down a rabbit-hole, and in this way the battle was won and the game of Golf invented at the same moment. Cái đầu đã bay xa hơn trăm thước, rơi thẳng vào một hang thỏ, kết thúc trận chiến vĩ đại; còn trò chơi golf cũng được sáng tạo ra vào đúng khoảnh khắc lịch sử này.
In the meanwhile, however, Bullroarer’s gentler descendant was reviving in the drawing-room.Lúc này hậu duệ yếu mềm của Bò Rống đã tỉnh giấc bên phòng khách.
After a while and a drink he crept nervously to the door of the parlour. Nằm nghỉ một lát và nhấp giọng bằng một ngụm vang, gã lần đến bên cửa vào phòng ăn.
This is what he heard, Gloin speaking: “Humph!” (or some snort more or less like that). Glóin đang nói, và đây là những lời Bilbo nghe được: “Xì (hay một âm sắc nào cũng khinh bỉ như vậy),
“Will he do, do you think? It is all very well for Gandalf to talk about this hobbit being fierce, but one shriek like that in a moment of excitement would be enough to wake the dragon and all his relatives, and kill the lot of us. các bạn nghĩ gã này phù hợp ư? Gandalf đã mô tả rất hay về tính hung bạo của hắn, nhưng chỉ một tiếng thét kiểu đó, vào lúc không thích hợp, cũng đủ đánh thức cả họ nhà Rồng. Khi đó sẽ có khối kẻ trong bọn ta toi mạng!
I think it sounded more like fright than excitement! In fact, if it had not been for the sign on the door, I should have been sure we had come to the wrong house.Tớ thì thấy rõ! Hắn hét lên vì hãi quá, chứ đâu phải vì phấn khích! Thật lòng, nếu không thấy dấu hiệu ma thuật trên cửa, tớ nghĩ tụi ta đã lầm đường.
As soon as I clapped eyes on the little fellow bobbing and puffing on the mat, I had my doubts. Ngay khi nhìn thấy nhóc tì này nhảy tới nhảy lui trên thảm, tớ đã nghi nghi.
He looks more like a grocer than a burglar!” Trông gã giống lão bán đồ tạp hóa hơn là Người Bẻ Khóa.”
Then Mr. Baggins turned the handle and went in.Khi đó Bilbo đẩy nắm cửa và bước vào.
The Took side had won. Dòng máu Took đã chiến thắng.
He suddenly felt he would go without bed and breakfast to be thought fierce. Hắn cảm thấy sẵn sàng bỏ luôn bữa sáng cùng giường êm nệm ấm, miễn những kẻ này phải thấy hắn thật hung tợn.
As for little fellow bobbing on the mat it almost made him really fierce. Quả thật, hắn muốn phát điên khi nghe tới câu “nhóc tì nhảy tới nhảy lui trên thảm”.
Many a time afterwards the Baggins part regretted what he did now, and he said to himself: “Bilbo, you were a fool; you walked right in and put your foot in it.”Sau này, trong biết bao lần, dòng máu Baggins trong hắn đã cay đắng hối hận về hành động bất cẩn của mình: “Bilbo, thằng ngu nhất trần đời, sao mày lại tự mình chấp thuận dính vào mớ bòng bong ấy.”
“Pardon me,” he said, “if I have overheard words that you were saying.“Xin lỗi, tôi đã tình cờ nghe được chuyện của các ngài,” gã nói.
I don’t pretend to understand what you are talking about, or your reference to burglars, but I think I am right in believing” (this is what he called being on his dignity) “that you think I am no good. “Tôi sẽ không làm bộ như mình hiểu những chuyện vừa nghe; đặc biệt tôi không hiểu nổi chuyện “bẻ khóa” ở đây. Nhưng tôi nghĩ, tôi đã nhận thức ra một điều (gã vẫn coi đây là biểu hiện của “cư xử đúng mực”): các ngài coi tôi là thứ bỏ đi.
I will show you. Được thôi, tôi sẽ chứng minh tôi làm được những gì.
I have no signs on my door—it was painted a week ago—, and I am quite sure you have come to the wrong house. Chẳng có dấu hiệu ma thuật nào trên cửa nhà tôi hết, tôi mới cho sơn cửa hôm tuần trước, và có lẽ các ngài đã nhầm địa chỉ.
As soon as I saw your funny faces on the door-step, I had my doubts. Ngay khi nhìn thấy bộ dạng khó ưa của quý ngài đây, tôi đã nghĩ các ngài nhầm địa chỉ.
But treat it as the right one. Nhưng hãy cho là các ngài đến đúng nơi đi.
Tell me what you want done, and I will try it, if I have to walk from here to the East of East and fight the wild Were-worms in the Last Desert. Nói đi, xem cần làm gì, và tôi sẽ hoàn tất, dù có phải đi tới Viễn Đông, hay đấu với loài độc trùng của Sa Mạc Cuối Cùng.
I had a great-great-great-grand-uncle once, Bullroarer Took, and—” Bên ngoại tôi có ông tiền tổ với biệt hiệu Bò Rống…”
“Yes, yes, but that was long ago,” said Gloin. “I was talking about you.“Phải, phải rồi, nhưng đó là chuyện thời xưa,” Glóin ngắt lời gã, “còn tôi đang nói về chính Ngài đây.
And I assure you there is a mark on this door—the usual one in the trade, or used to be. Và tôi đoan chắc với ngài, trên cửa nhà ngài có dấu hiệu ma thuật, chính dấu hiệu như người xưa vẫn dùng.
 Burglar wants a good job, plenty of Excitement and reasonable Reward, that’s how it is usually read.Nó cho biết nghề nghiệp của ngài. Diễn dịch ra, dấu hiệu đó có nghĩa là: ‘Dân bẻ khóa chuyên nghiệp, sẵn sàng nhận việc, chấp nhận nguy hiểm, miễn thù lao đầy đủ’.
You can say Expert Treasure-hunter instead of Burglar if you like. Ngài có thể tự gọi mình là ‘người kiếm tìm kho báu bậc cao’ nếu ngài không ưa từ ‘bẻ khóa’.
Some of them do. Vài kẻ tự gọi mình như vậy.
It’s all the same to us. Bọn tôi không quan trọng chuyện đó.
Gandalf told us that there was a man of the sort in these parts looking for a Job at once, and that he had arranged for a meeting here this Wednesday tea-time.” Gandalf thông báo với bọn tôi là một chuyên gia địa phương đang cần việc gấp và hẹn gặp tại đây vào thứ tư, lúc năm giờ.”
“Of course there is a mark,” said Gandalf. “I put it there myself.“Về dấu hiệu ma thuật, chính ta đã khắc lên trên cửa,” Gandalf xen vào.
For very good reasons. “Và ta có lý do xác đáng.
You asked me to find the fourteenth man for your expedition, and I chose Mr. Baggins. Các người đã nhờ ta tìm ra người thứ mười bốn, và ta đã chọn ông Baggins.
Just let any one say I chose the wrong man or the wrong house, and you can stop at thirteen and have all the bad luck you like, or go back to digging coal.” Kẻ nào dám nói ta lầm, chọn người không đúng, hay đến sai địa chỉ xem, hãy xéo đi ngay với mười ba mạng và vận đen đeo đuổi.
He scowled so angrily at Gloin that the dwarf huddled back in his chair; Nếu vậy vẫn không ưng, thì xéo về hết, về đào than trong mỏ đi!” Lão nhìn Glóin giận dữ đến mức gã lùn Dwarf phải co rúm người trong ghế.
and when Bilbo tried to open his mouth to ask a question, he turned and frowned at him and stuck out his bushy eyebrows, till Bilbo shut his mouth tight with a snap. Phần Bilbo cũng tính mở miệng, chuẩn bị hỏi thêm đôi điều, nhưng Gandalf đã quay phắt lại và nhìn hắn hung dữ dưới chòm lông mày bạc. Bilbo đành ngậm miệng.
“That’s right,” said Gandalf. “Let’s have no more argument.“Thôi, tranh cãi đủ rồi,” Gandalf nói.
I have chosen Mr. Baggins and that ought to be enough for all of you. “Ta đã chọn ông Baggins, các người phải chấp thuận như vậy.
If I say he is a Burglar, a Burglar he is, or will be when the time comes. Nếu ta nói hắn là Người Bẻ Khóa, điều đó có nghĩa, hắn là người bẻ khóa, hoặc sẽ mở khóa vào lúc thích hợp.
There is a lot more in him than you guess, and a deal more than he has any idea of himself. Hắn không ngây thơ như các người nghĩ, không ngây thơ như chính hắn cũng lầm tưởng về mình.
You may (possibly) all live to thank me yet. Sẽ tới giờ khắc mà các người (nếu các người còn sống sót) sẽ phải cảm ơn ta về hắn.
Now Bilbo, my boy, fetch the lamp, and let’s have a little light on this!” Còn bây giờ Bilbo, cậu nhỏ của ta, mang đèn lại đây, bọn ta cần xem vật này.”
On the table in the light of a big lamp with a red shade he spread a piece of parchment rather like a map.Trên bàn, dưới cây đèn lớn với chụp đèn màu đỏ, lão trải rộng một mảnh giấy da, trông hệt như tấm bản đồ.
“This was made by Thror, your grandfather, Thorin,” he said in answer to the dwarves’ excited questions.“Đó là tác phẩm của Thrór, ông nội của anh, Thorin,” lão đáp lại những câu hỏi chực buột ra của đám lùn.
“It is a plan of the Mountain.” “Bản đồ vùng Núi Lớn đây.”
“I don’t see that this will help us much,” said Thorin disappointedly after a glance.“Tôi không thấy nó giúp được gì nhiều,” Thorin đáp lại sau khi xem chăm chú.
“I remember the Mountain well enough and the lands about it. “Tôi nhớ rõ vùng Núi Lớn và phụ cận.
And I know where Mirkwood is, and the Withered Heath where the great dragons bred.” Tôi biết đâu là Cánh Rừng Đen, còn đâu là Chốn Hoang Địa, nơi bọn Rồng cư ngụ.”
“There is a dragon marked in red on the Mountain,” said Balin, “but it will be easy enough to find him without that, if ever we arrive there.”“Trên bản đồ cũng vẽ cả con Rồng,” Balin thêm vào. “Nếu có khi nào ta tới được Núi Lớn, không có bản đồ chúng ta cũng nhìn thấy nó.”
“There is one point that you haven’t noticed,” said the wizard, “and that is the secret entrance.“Có một chi tiết các người không nhận ra.” Pháp sư phản bác, “một lối đi bí mật.
You see that rune on the West side, and the hand pointing to it from the other runes? That marks a hidden passage to the Lower Halls.” (Look at the map at the beginning of this book, and you will see there the runes.) Các vị có thấy dòng chữ rune phía Tây này không, và bàn tay chỉ hướng từ những dòng chữ rune khác? Nó đánh dấu lối đi bí mật vào Hạ Phòng.”
“It may have been secret once,” said Thorin, “but how do we know that it is secret any longer?“Có thời nó đã là bí mật,” Thorin ngẫm nghĩ, “nhưng chắc gì nó còn bí mật tới ngày nay.
Old Smaug has lived there long enough now to find out anything there is to know about those caves.” Smaug đã sống ở đó quá lâu để biết mọi ngõ ngách của những hang động này.”
“He may—but he can’t have used it for years and years.”“Nó có thể tìm ra, nhưng cũng chẳng ích gì.”
“Why?” “Tại sao chứ?”
“Because it is too small.“Vì lối đi quá nhỏ.
‘Five feet high the door and three may walk abreast’ say the runes, but Smaug could not creep into a hole that size, not even when he was a young dragon, certainly not after devouring so many of the dwarves and men of Dale.” Cao năm bộ và ba người cùng đi lọt – những chữ rune này nói vậy. Smaug không thể chui lọt qua khe ngay khi còn trẻ, huống gì tới khi này, khi nó đã ăn vô số người Dwarf và thường dân xứ Dale.”
“It seems a great big hole to me,” squeaked Bilbo (who had no experience of dragons and only of hobbit-holes).“Còn theo ý tôi thì cửa lớn quá đấy,” Bilbo đột ngột lên tiếng. Gã chưa khi nào có dịp đụng chạm với loài Rồng, còn về “lỗ,” gã vốn chỉ quen với “lỗ” của nhà Hobbit.
He was getting excited and interested again, so that he forgot to keep his mouth shut. Lại một lần nữa gã nóng đầu và bị câu chuyện lôi cuốn, quên mất là với gã, im lặng quý hơn vàng.
He loved maps, and in his hall there hung a large one of the Country Round with all his favourite walks marked on it in red ink. Gã sùng bái mọi loại bản đồ, ngay trong phòng ngoài gã có treo một bản đồ vùng Đồi và phụ cận, nơi gã cẩn thận đánh dấu mọi con đường đi dạo của mình bằng chì đỏ.
“How could such a large door be kept secret from everybody outside, apart from the dragon?” he asked.“Tôi không rõ vì sao họ lại giấu được khuất mắt những người khác, cho dù con Rồng có thể không nhận ra?” Bilbo hỏi
He was only a little hobbit you must remember.(bạn đừng quên gã chỉ là một chàng Hobbit bé nhỏ mà thôi).
“In lots of ways,” said Gandalf.“Có nhiều cách khác nhau,” Gandalf đáp.
“But in what way this one has been hidden we don’t know without going to see. “Nhưng họ đã che giấu chính cái cửa này ra sao, hiện ta còn chưa rõ.
From what it says on the map I should guess there is a closed door which has been made to look exactly like the side of the Mountain. Từ những hướng dẫn trên bản đồ này, ta chỉ biết cửa được khóa và đúc liền vào núi.
That is the usual dwarves’ method—I think that is right, isn’t it?” Một mánh quen thuộc của người Dwarf, nếu ta không nhầm?”
“Quite right,” said Thorin.“Ngài không nhầm đâu,” Thorin khẳng định.
“Also,” went on Gandalf, “I forgot to mention that with the map went a key, a small and curious key.“Phải, ta quên chưa nhắc tới chiếc chìa khóa này,” Gandalf tiếp lời. “Nó được đính kèm cùng bản đồ.
Here it is!” he said, and handed to Thorin a key with a long barrel and intricate wards, made of silver. Nó đây!” Và Gandalf chìa ra cho Thorin một chiếc chìa khóa bạc có cán dài, với đầu khóa trông thật ngộ.
“Keep it safe!” “Giữ cẩn thận nhé!”
“Indeed I will,” said Thorin, and he fastened it upon a fine chain that hung about his neck and under his jacket.“Ai mà dám ẩu,” Thorin nói và đeo ngay chìa khóa vào chiếc dây vàng dài sọc trên cổ, chiếc dây dài, luồn xuống dưới áo khoác.
“Now things begin to look more hopeful. This news alters them much for the better.“Giờ tình thế đã không đến nỗi vô vọng như trước.
So far we have had no clear idea what to do. Mới đây bọn tôi vẫn chưa rõ sẽ khởi sự từ đâu.
We thought of going East, as quiet and careful as we could, as far as the Long Lake. Bọn tôi đã định tiến về phía Đông, cố gắng cẩn trọng và căng mắt quan sát, miễn sao tiến được tới Hồ Lớn.
After that the trouble would begin—.” Khi đó chắc mọi khó khăn sẽ bắt đầu…”
“A long time before that, if I know anything about the roads East,” interrupted Gandalf.“Không phải khi đó, mà sớm hơn nhiều; ai chứ ta thì biết rõ đường sang phía Đông đấy,” Gandalf ngắt lời.
“We might go from there up along the River Running,” went on Thorin taking no notice, “and so to the ruins of Dale—the old town in the valley there, under the shadow of the Mountain.“Từ đó chúng ta sẽ tiến lên miền trên dọc theo Dòng Sông Chảy Xiết,” Thorin tiếp tục, bỏ qua lời cảnh báo của Gandalf. “Cố tìm tới khu phế tích của Dale – thành phố cổ nằm trên bờ sông dưới chân Núi Lớn.
But we none of us liked the idea of the Front Gate. Thật ra chẳng ai trong bọn tôi dám vào lối Cổng Chính.
The river runs right out of it through the great cliff at the South of the Mountain, and out of it comes the dragon too—far too often, unless he has changed his habits.” Dòng sông chảy ngay chỗ cổng chính này rồi ngoặt qua mỏm đá lớn phía Nam; con Rồng thường bay ra theo lối này, quá thường, nếu nó không thay đổi thói quen.”
“That would be no good,” said the wizard, “not without a mighty Warrior, even a Hero.“Đúng, lối đó không vào được,” pháp sư công nhận. “Nhất là khi không có sự trợ giúp của một chiến binh lừng danh, hay một lực sĩ huyền thoại.
I tried to find one; but warriors are busy fighting one another in distant lands, and in this neighbourhood heroes are scarce, or simply not to be found. Ta đã cố thử kiếm một người, nhưng trong thân thể những chiến binh ngày nay không còn chảy dòng máu phiêu lưu ấy, họ chỉ khoái đánh lẫn nhau ở các miền đất xa. Còn lực sĩ ư, một, hai, hết rồi đấy.
Swords in these parts are mostly blunt, and axes are used for trees, and shields as cradles or dish-covers; and dragons are comfortably far-off (and therefore legendary).Gươm thì cùn, rìu chiến dùng đốn củi, khiên dùng thay vung úp nồi; còn bọn Rồng lại hân hạnh được liệt vào hàng cổ tích.
That is why I settled on burglary—especially when I remembered the existence of a Side-door. Bởi vậy ta đã tính tới chuyện đột nhập, nhất là khi biết được Lối Đi Bí Mật.
And here is our little Bilbo Baggins, the burglar, the chosen and selected burglar. Chính lúc này ông bạn Bilbo Baggins xuất hiện, một chuyên gia bẻ khóa trời cho.
So now let’s get on and make some plans.” Nào, quay lại với kế hoạch và chúng ta bàn tiếp.”
“Very well then,” said Thorin,“Tuyệt lắm,” Thorin nói.
“supposing the burglar-expert gives us some ideas or suggestions.” He turned with mock-politeness to Bilbo. “Có lẽ để ông bạn bẻ khóa giàu kinh nghiệm của chúng ta sẽ nói lên vài ý tưởng độc đáo và sáng giá?” Lão cúi mình mời Bilbo với vẻ lịch sự cường điệu thấy rõ.
“First I should like to know a bit more about things,” said he, feeling all confused and a bit shaky inside, but so far still Tookishly determined to go on with things.“Trước tiên tôi muốn biết rõ công việc hơn,” gã Hobbit nói (trong đầu gã mọi thứ lộn tùng phèo, bụng gã lạnh ngắt, nhưng gã quyết không lùi bước, đó là dòng máu Took).
“I mean about the gold and the dragon, and all that, and how it got there, and who it belongs to, and so on and further.” “Có nghĩa là tôi muốn biết rõ hơn về vàng, châu báu, về con Rồng, sao vàng lại nằm chỗ đó, nó là của ai, và các thứ khác nữa.”
“Bless me!” said Thorin, “haven’t you got a map? and didn’t you hear our song? and haven’t we been talking about all this for hours?”“Trời ơi,” Thorin nói. “Không lẽ ông bạn chưa xem bản đồ? Không nghe bài hát của người lùn Dwarf? Không phải chúng ta đã bàn về vụ này suốt ngần đấy thời gian?”
“All the same, I should like it all plain and clear,” said he obstinately, putting on his business manner (usually reserved for people who tried to borrow money off him),“Dẫu sao tôi cũng muốn nghe lại thật chi tiết và có trình tự,” Bilbo vẫn ngoan cố, đồng thời gã cố ra dáng “làm ăn” (dáng điệu gã vẫn dùng với những kẻ đến vay tiền).
and doing his best to appear wise and prudent and professional and live up to Gandalf’s recommendation. Cố hết sức, gã muốn mình trông giống một chuyên gia kĩ tính, chu đáo thông minh và thạo việc để có thể tương xứng với lời giới thiệu của Gandalf.
“Also I should like to know about risks, out-of-pocket expenses, time required and remuneration, and so forth”— “Tôi cũng muốn nghe về mức độ mạo hiểm, về các chi phí không lường trước, về thời hạn, tôi cũng cần biết rõ mức thưởng và các chi tiết khác.”
by which he meant: “What am I going to get out of it? and am I going to come back alive?”Thực ra những lời trên chỉ có ý nghĩa – “ta sẽ được gì đây? Và liệu ta có còn thấy ngày về?”
“O very well,” said Thorin.“Hay lắm,” Thorin nói.
“Long ago in my grandfather Thror’s time our family was driven out of the far North, and came back with all their wealth and their tools to this Mountain on the map. “Đã lâu lắm rồi, từ thời ông nội Thrór của ta, cả gia đình ta đã bị xua đuổi khỏi vùng cực Bắc, và cùng với gia sản, đồ lề, chúng ta đã di trú tới ngọn Núi Lớn trên bản đồ này.
It had been discovered by my far ancestor, Thrain the Old, but now they mined and they tunnelled and they made huger halls and greater workshops—and in addition I believe they found a good deal of gold and a great many jewels too. Ông tổ Thráin Lão Trượng đã khám phá ra nó từ lâu, nhưng chỉ tới lúc này bọn ta mới khai mỏ mở đường, xây nhà lập xưởng trong lòng Núi. Ta nghĩ họ tìm ra vô số vàng và châu báu vào khi đó.
Anyway they grew immensely rich and famous, and my grandfather was King under the Mountain again, and treated with great reverence by the mortal men, who lived to the South, and were gradually spreading up the Running River as far as the valley overshadowed by the Mountain. Dẫu sao thì họ cũng trở nên giàu có vô ngần, và ông nội ta đã trở thành Vua của Xứ Sở Ngầm Trong Núi, được những Con Người hết sức nể vì. Những người này vốn sống phía Nam, nhưng dần dà, họ đã tiến ngược lên theo Dòng Sông Chảy Xiết, tới tận thung lũng dưới chân Núi Lớn.
They built the merry town of Dale there in those days. Họ đã xây dựng nên thành Dale phồn vinh.
Kings used to send for our smiths, and reward even the least skillful most richly. Những vị Vua xứ Dale luôn cầu tới thợ rèn của bọn ta, và ngay những kẻ non nghề nhất cũng được trả công hậu hĩnh.
Fathers would beg us to take their sons as apprentices, and pay us handsomely, especially in food-supplies, which we never bothered to grow or find for ourselves. Những ông chủ gia đình luôn cầu xin để con họ được học nghề, sẵn sàng chi hậu, nhất là bằng các khoản lương thực, nên người Dwarf cũng chẳng phải lo tới chuyện cày cấy hay gặt hái.
Altogether those were good days for us, and the poorest of us had money to spend and to lend, and leisure to make beautiful things just for the fun of it, not to speak of the most marvellous and magical toys, the like of which is not to be found in the world now-a-days. Ngẫm lại, đó thực là những ngày hạnh phúc, ngay người Dwarf nghèo nhất cũng thừa tiền để tiêu xài hay cho vay mượn; và anh ta cũng thảnh thơi để chế ra những món đồ chơi đẹp đẽ cho vui, chưa nói gì tới món đồ ma thuật diệu huyền, những thứ hôm nay đốt đuốc tìm cũng không thấy nữa.
So my grandfather’s halls became full of armour and jewels and carvings and cups, and the toy market of Dale was the wonder of the North. Cung điện của ông nội ta đầy ắp giáp trụ và trang sức, cúp vàng và đồ chạm, còn chợ phiên xứ Dale được coi như kì quan phương Bắc vào thuở ấy.
“Undoubtedly that was what brought the dragon.“Chao ôi, nhưng chính sự thịnh vượng ấy đã thu hút bọn Rồng tới chốn này.
Dragons steal gold and jewels, you know, from men and elves and dwarves, wherever they can find them; and they guard their plunder as long as they live (which is practically for ever, unless they are killed), and never enjoy a brass ring of it. Bọn Rồng luôn chăm chăm đánh cắp vàng và châu báu, anh bạn biết đấy, của người Dwarf, người Elf, của Con Người mỗi khi có dịp; và chúng hằn học canh giữ kho báu tới cuối đời (có nghĩa là mãi mãi, trừ khi chúng bị hạ sát), dù chẳng khi nào dùng tới ngay chiếc nhẫn đồng tầm thường nhất.
Indeed they hardly know a good bit of work from a bad, though they usually have a good notion of the current market value; and they can’t make a thing for themselves, not even mend a little loose scale of their armour. Thực ra thì chúng đâu phân biệt nổi đồ tốt hay đồ xấu, nhưng chúng luôn chắc giá của món đồ; tự thân chúng không thể hàn lại ngay một chiếc vảy Rồng bị sứt.
There were lots of dragons in the North in those days, and gold was probably getting scarce up there, with the dwarves flying south or getting killed, and all the general waste and destruction that dragons make going from bad to worse. Có khá nhiều Rồng trên phương Bắc vào thời đó, còn nguồn vàng thì cạn kiệt dần: những người Dwarf đã dời xuống phía Nam hay bị giết hại, khung cảnh điêu tàn, hoang phế do bọn Rồng gây ra trông ngày càng tệ hại.
There was a most specially greedy, strong and wicked worm called Smaug. Trong số đó có một con tham lam, mạnh mẽ và nham hiểm nhất – con Smaug.
One day he flew up into the air and came south. Một ngày kia, nó tung cánh và bay xuôi xuống phía Nam.
The first we heard of it was a noise like a hurricane coming from the North, and the pine-trees on the Mountain creaking and cracking in the wind. Bọn ta thoạt đầu chỉ nghe những âm thanh như tiếng bão tràn tới từ phương Bắc, rồi những cây thông trên Núi ngả nghiêng đổ gãy.
Some of the dwarves who happened to be outside (I was one luckily—a fine adventurous lad in those days, always wandering about, and it saved my life that day)—well, from a good way off we saw the dragon settle on our mountain in a spout of flame. Vài người Dwarf đang ở ngoài trời (ta là một trong số những người may mắn đó, vốn là một kẻ phiêu lưu, luôn lang thang khắp chốn, và điều đó đã cứu mạng cho ta), phải, đứng khá xa ta thấy con Rồng sà xuống núi trong lửa đỏ.
Then he came down the slopes and when he reached the woods they all went up in fire. Nó trườn xuống lũng và cả đám cây bốc cháy khi nó chạm vào.
By that time all the bells were ringing in Dale and the warriors were arming. Tất cả chuông xứ Dale đổ dồn vội vã trong lúc đó, còn các chiến binh nhanh chóng vũ trang.
The dwarves rushed out of their great gate; but there was the dragon waiting for them. Người Dwarf lao ra khỏi cổng thành, nhưng con Rồng đã chờ sẵn họ nơi đó.
None escaped that way. Không một ai thoát hiểm.
The river rushed up in steam and a fog fell on Dale, and in the fog the dragon came on them and destroyed most of the warriors—the usual unhappy story, it was only too common in those days. Dòng sông bốc hơi mù mịt. Khói trùm lên thành phố Dale. Trong sương khói mịt mờ, con Rồng đã lao bổ vào các chiến binh và tiêu diệt họ – một câu chuyện đáng buồn, nhưng thường gặp trên phương Bắc những ngày này.
Then he went back and crept in through the Front Gate and routed out all the halls, and lanes, and tunnels, alleys, cellars, mansions and passages. Sau đó nó quay lại nơi Cửa Trước và bắt đầu quét sạch các sảnh đường hay ngõ phố, đường hầm hay cung điện, nhà dân hay lối đi.
After that there were no dwarves left alive inside, and he took all their wealth for himself. Khi không còn một người Dwarf nào sống sót, nó chiếm giữ toàn bộ của cải của họ.
Probably, for that is the dragons’ way, he has piled it all up in a great heap far inside, and sleeps on it for a bed. Có lẽ, đó là thói quen của bọn Rồng, nó thu gom vàng bạc châu báu lại và ngủ luôn trên đó.
Later he used to crawl out of the great gate and come by night to Dale, and carry away people, especially maidens, to eat, until Dale was ruined, and all the people dead or gone. Sau này, nó vẫn thường trườn xuống xứ Dale lúc ban đêm để bắt người, nhất là những thiếu nữ về ăn thịt, cho tới khi xứ Dale bị hủy diệt hoàn toàn, người trốn chạy, kẻ bị giết hại.
What goes on there now I don’t know for certain, but I don’t suppose any one lives nearer to the Mountain than the far edge of the Long Lake now-a-days. Ta không rõ liệu chuyện gì đang diễn ra nơi Núi Lớn lúc này, nhưng ta nghĩ chắc chẳng ai dám sống gần chân núi, họa may mãi phía bờ xa của Hồ Lớn mới có người cư ngụ.”
“The few of us that were well outside sat and wept in hiding, and cursed Smaug; and there we were unexpectedly joined by my father and my grandfather with singed beards.“Vài người may mắn trong bọn ta đang ở ngoài trời, nép mình trong nơi ẩn náu, bọn ta nguyền rủa con quái vật Smaug. Thình lình ông nội và cha ta xuất hiện với những bộ râu cháy xém.
They looked very grim but they said very little. Trông họ thật căm hờn, nhưng họ không nói gì nhiều.
When I asked how they had got away, they told me to hold my tongue, and said that one day in the proper time I should know. Khi ta hỏi họ thoát ra bằng cách nào, họ bảo ta câm miệng, ta sẽ được biết mọi chuyện vào một ngày kia.
After that we went away, and we have had to earn our livings as best we could up and down the lands, often enough sinking as low as blacksmith-work or even coalmining. Sau đó chúng ta lên đường, chúng ta đã lang thang khắp chốn, thậm chí phải hạ mình đi làm thợ rèn hay đào than trong mỏ.
But we have never forgotten our stolen treasure. Nhưng bọn ta không khi nào quên kho báu bị đánh cướp của mình.
And even now, when I will allow we have a good bit laid by and are not so badly off”—here Thorin stroked the gold chain round his neck—“we still mean to get it back, and to bring our curses home to Smaug—if we can. Và tới hôm nay, khi ta cho rằng cuộc sống đã khá hơn nhiều,” Thorin khẽ chạm vào sợi dây chuyền vàng trên cổ, “bọn ta vẫn muốn đoạt lại kho báu và trả thù tàn khốc con quái vật Smaug – nếu ta đủ sức.
“I have often wondered about my father’s and my grandfather’s escape.“Ta vẫn thường đau đầu nghĩ, sao cha và ông ta lại thoát được khỏi Smaug?
I see now they must have had a private Side-door which only they knew about.Giờ ta hiểu, họ đã dùng lối đi dự phòng.
But apparently they made a map, and I should like to know how Gandalf got hold of it, and why it did not come down to me, the rightful heir.” Rõ ràng chính cha ông ta đã vẽ nên bản đồ này, và ta muốn biết: sao nó lại lọt vào tay của pháp sư Gandalf? Sao nó không thuộc về ta, người kế thừa hợp pháp?”
“I did not ‘get hold of it,’ I was given it,” said the wizard.“Ta không chiếm đoạt, người ta đã trao nó cho ta,” pháp sư đáp.
“Your grandfather Thror was killed, you remember, in the mines of Moria by Azog the Goblin.”“Ông Thrór của anh đã bị giết trong vùng mỏ Moria, dưới tay Vua Azog của bọn Goblin…”
“Curse his name, yes,” said Thorin.“Cầu trời thiêu chết hắn đi,” Thorin nói.
“And Thrain your father went away on the twenty-first of April, a hundred years ago last Thursday, and has never been seen by you since—”“Còn Thráin, cha anh đã rời nhà đi nhằm ngày hai mươi mốt tháng Tư, đến thứ năm tuần trước được chẵn một trăm năm, và anh đã không gặp ông ta từ hồi đó.”
“True, true,” said Thorin.“Phải, phải…”
“Well, your father gave me this to give to you; and if I have chosen my own time and way for handing it over, you can hardly blame me, considering the trouble I had to find you.“Vậy đấy, cha anh đã giao bản đồ cho ta, để ta chuyển lại cho anh; còn về thời gian và địa điểm ta chọn để chuyển nó lại cho anh, anh cũng chẳng trách ta được, ta tốn khá thời gian để tìm ra anh đấy.
Your father could not remember his own name when he gave me the paper, and he never told me yours; so on the whole I think I ought to be praised and thanked! Here it is,” said he handing the map to Thorin. Cha anh thậm chí chẳng nhớ nổi tên mình khi ta gặp ổng, nói gì đến tên anh. Vậy hãy biết ơn ta! Còn đây, bản đồ của anh,” và pháp sư chìa mẩu giấy cho Thorin.
“I don’t understand,” said Thorin, and Bilbo felt he would have liked to say the same. The explanation did not seem to explain.“Dẫu sao tôi vẫn chẳng hiểu gì,” Thorin nói, và Bilbo cũng vậy, gã thấy lời giải đáp còn tù mù quá.
“Your grandfather,” said the wizard slowly and grimly, “gave the map to his son for safety before he went to the mines of Moria.“Ông của anh,” pháp sư nói chậm và u ám, “đã giao bản đồ cho con trai trước khi ông ta tới vùng mỏ Moria.
Your father went away to try his luck with the map after your grandfather was killed; and lots of adventures of a most unpleasant sort he had, but he never got near the Mountain. Cha anh đã tính thử thời vận với tấm bản đồ này sau khi ông anh bị giết; cha anh đã phải nếm trải biết bao tai ương, nhưng cuối cùng ông ta vẫn không đến được chân Núi Lớn.
How he got there I don’t know, but I found him a prisoner in the dungeons of the Necromancer.” Khi ta gặp ông, ông đang là tù nhân trong ngục của Necromancer(7). Làm sao ông ta lại rơi vào đó, chính ta cũng không rõ.”
“Whatever were you doing there?” asked Thorin with a shudder, and all the dwarves shivered.“Vậy còn ngài làm gì ở đó?” Thorin hỏi và tự nhiên rùng mình, tất cả đám lùn đều rùng mình.
“Never you mind.“Chuyện đó không quan trọng.
I was finding things out, as usual; and a nasty dangerous business it was. Ta bận chút chuyện này chuyện khác, như mọi khi thôi, nhưng lần đó quả đầy nguy hiểm.
Even I, Gandalf, only just escaped. Ngay chính ta, Gandalf, cũng chỉ thoát được trong gang tấc.
I tried to save your father, but it was too late. Ta đã cố cứu cha anh, nhưng quá muộn.
He was witless and wandering, and had forgotten almost everything except the map and the key.” Ông ta đã phát điên, chỉ còn biết lảm nhảm. Tất cả những gì ông ta còn nhớ là bản đồ và chiếc chìa khóa này.”
“We have long ago paid the goblins of Moria,” said Thorin; “we must give a thought to the Necromancer.”“Dân Dwarf đã xử xong bọn Goblin vùng Moria, đã đến lúc xét tới Necromancer!” Thorin nói.
“Don’t be absurd!“Đừng nói chuyện tầm phào.
He is an enemy far beyond the powers of all the dwarves put together, if they could all be collected again from the four corners of the world. Kẻ thù đó quá mạnh, ngay cả khi tất cả người Dwarf có thể tụ hội lại cùng nhau từ bốn bể.
The one thing your father wished was for his son to read the map and use the key. Cha anh chỉ muốn một điều: con trai mình đọc được bản đồ và dùng chìa khóa đúng chỗ.
The dragon and the Mountain are more than big enough tasks for you!” Núi Lớn và con Rồng – từng đó đã quá sức anh rồi.”
“Hear, hear!” said Bilbo, and accidentally said it aloud.“Thấy chưa, thấy chưa,” Bilbo lẩm bẩm, rồi đột nhiên gã nói to thành tiếng.
“Hear what?” they all said turning suddenly towards him,“Thấy cái gì?” tất cả đám lùn cùng quay lại phía gã.
and he was so flustered that he answered “Hear what I have got to say!” Phần gã, không làm chủ được mình, đã thét lên: “Hãy nghe tôi nói gì đây!”
“What’s that?” they asked.“Nói gì nào?”
“Well, I should say that you ought to go East and have a look round.“Vâng, tôi nói chúng ta cần tiến về phía Đông và mọi chuyện sẽ ra tấm ra món tại đó.
After all there is the Side-door, and dragons must sleep sometimes, I suppose. Dẫu sao cũng còn lối đi bí mật, và bọn Rồng cũng phải ngủ đôi chút chứ, ấy là tôi nghĩ vậy.
If you sit on the door-step long enough, I daresay you will think of something. Nếu anh ngồi bên bậu cửa lâu lâu, chắc chắn anh sẽ nghĩ ra được vài mẹo nhỏ.
And well, don’t you know, I think we have talked long enough for one night, if you see what I mean. Này, các bạn thấy không, trò chuyện hôm nay quá đủ rồi, đúng vậy chứ?
What about bed, and an early start, and all that? I will give you a good breakfast before you go.”Đi ngủ thôi, mai dậy sớm, tôi sẽ thết các bạn một bữa sáng ngon lành trước lúc khởi hành.”
“Before we go, I suppose you mean,” said Thorin.“Trước khi chúng ta cùng đi, anh muốn nói vậy chứ,” Thorin nói.
“Aren’t you the burglar? And isn’t sitting on the door-step your job, not to speak of getting inside the door? “Không phải anh là Người Bẻ Khóa sao? Và ngồi trên bậu cửa không phải việc của anh, mà tìm cách lọt vào trong hang kìa.
But I agree about bed and breakfast. Nhưng ta đồng ý về chuyện nghỉ ngơi và bữa sáng.
I like six eggs with my ham, when starting on a journey: fried not poached, and mind you don’t break ’em.” Ta ưa dùng trứng với thịt hun khói trước các chuyến đi xa. Không phải trứng om mà trứng chiên kĩ. Nhớ đừng làm bể trứng.”
After all the others had ordered their breakfasts without so much as a please (which annoyed Bilbo very much), they all got up.Cả đám lùn đồng thanh đặt món của mình cho bữa sáng, không buồn cám ơn Bilbo lấy một câu (điều này làm Bilbo rất khó chịu), rồi cả bọn đứng lên.
The hobbit had to find room for them all, and filled all his spare-rooms and made beds on chairs and sofas, before he got them all stowed and went to his own little bed very tired and not altogether happy. Gã Hobbit phải tìm phòng cho cả bọn, trải đệm ghế và xô pha cho mọi phòng cho tới khi đám lùn nằm đâu vào đấy. Rồi mệt nhoài và hoàn toàn bất hạnh, gã lê đến chiếc giường nhỏ của mình.
One thing he did make his mind up about was not to bother to get up very early and cook everybody else’s wretched breakfast. Có điều gã tự đoan chắc với mình là gã sẽ chẳng mò dậy sớm và làm bữa sáng cho bọn người kia.
The Tookishness was wearing off, and he was not now quite so sure that he was going on any journey in the morning. Dòng máu Took đã nguội dần, và gã chẳng hề nghĩ mình sẽ tham dự chuyến du hành vào buổi sớm.
As he lay in bed he could hear Thorin still humming to himself in the best bedroom next to him: Nằm trong giường, gã còn nghe Thorin lẩm bẩm trên chiếc giường ngủ tốt nhất kế bên:
Far over the misty mountains coldSau dãy núi xa mịt mờ kia
To dungeons deep and caverns oldDưới đáy sâu những hang động cổ
We must away, ere break of day, Trước bình minh chúng ta gắng sức
To find our long-forgotten gold. Đoạt lại vàng đã mất của tiền nhân.
Bilbo went to sleep with that in his ears, and it gave him very uncomfortable dreams.Bilbo thiếp đi với những lời đó bên tai, và mơ những giấc mơ khủng khiếp.
It was long after the break of day, when he woke up. Khi gã tỉnh giấc, trời đã sáng từ lâu.

(1) Hobbit xuất phát từ chữ holbytlan trong cổ ngữ Bắc Âu có nghĩa là “những người đào lỗ”.
(2) Người hobbit có một cuộc sống rất lâu dài, năm mươi tuổi vẫn được coi là lứa tuổi… thiếu niên.
(3) Người Elf: tộc người lâu đời nhất của vùng Trung Địa. Thông thái, xinh đẹp, vui nhộn, can đảm – một dân tộc đáng mến.
(4) Người Dwarf: những người lùn râu rậm, cao hơn người Hobbit. Nổi tiếng vì tính cứng đầu và hay thù dai.
(5) Goblin: những chiến binh từ hang thẳm. Những kẻ tập trung với Chúa Tể Hắc Ám. Cưỡi sói khi ra trận.
(6) Năm năm mươi ba tuổi, tuổi thanh xuân của người Dwarf, Thorin đã tham dự vào trận đánh Naduhirion, trận chiến lớn nhất giữa người Dwarf và bọn Goblin. Khiên của Thorin vỡ tan, và lão đã dùng một thân sồi thay khiên. Lão mang biệt hiệu Khiên Sồi từ thuở đó.
(7) Đại Pháp Sư Hắc Ám chuyên thuật gọi hồn. Ngay Gandalf cũng chưa rõ chân tướng của hắn.


Tác phẩm: Người Hobbit
Tác giả: J. R. R. Tolkien
Dịch giả: Nguyễn Nam
Text by EbolicEbook
Text download tại epub.vn